F Grubu Incoterms® 2020 Kurallarında Teslim Yeri ve Risk Geçişi: FCA, FAS ve FOB
Dış ticarette doğru teslim şeklini belirlemek, yalnızca lojistik bir tercihi değil, işletmelerin finansal risk haritasını çizen stratejik kararlardan biridir.
Yanlış kural seçimi, beklenmedik maliyet yüklerine ve operasyonel aksamalara yol açabilir; bu nedenle INCOTERMS 2020 standartlarını doğru yorumlamak önem arz eder.
INCOTERMS Kurallarında Teslim (Delivery) Kavramı Nedir?
Incoterms® 2020 kuralları çerçevesinde, seçilen kuralın yanında belirtilen yer, nokta veya liman kritik öneme sahiptir. İlgili Incoterms® kuralına bağlı olarak bu yer,
- malların satıcı tarafından alıcıya teslim edilmiş sayıldığı yer veya limanı veya
- satıcının taşıma organizasyonunu yapması gereken varış yerini veya limanını veya
- D grubu teslim şekillerinde ise hem teslim yerini hem de varış yerini
ifade edebilir.
Bu nedenle seçilen Incoterms® kuralına bağlı olarak teslim yeri, varış yeri veya varış noktası ile her zaman aynı olmayabilir. Özellikle C grubu kurallarda, kuralın devamına yazılan yer genellikle varış yeri veya varış limanıdır; buna rağmen risk, malların varış yerine ulaşmasıyla değil, ilgili kuralda öngörülen daha erken teslim anında alıcıya geçer.
Teslim yeri bir fabrika, antrepo, liman, terminal veya iç bölgede bulunan belirli bir nokta olabilir. Bu yerin satış sözleşmesinde mümkün olduğunca açık ve noktasal şekilde belirtilmesi, risk geçişi, masraf paylaşımı ve taşıma organizasyonu bakımından kritik öneme sahiptir.
F grubu teslim şekillerinde teslim yerinin neresi olduğu aşağıda teslim şekli bazında detaylandırılmıştır.
FOB (Free on Board) Incoterms 2020 Kuralında Teslim Yeri
FOB teslim şekli, dış ticaretin en geleneksel kurallarından biri olmakla birlikte, uygulama alanı bakımından keskin sınırlarla çizilmiştir. Bu kural, münhasıran deniz ve iç su taşımacılığı senaryoları için tasarlanmış olup çok modlu taşımacılık süreçlerine uygun değildir.
FOB (Free on Board - Gemide Masrafsız) teslim şeklinde, satıcı malları, teslim şeklinin devamında belirtilen yükleme limanında ve alıcı tarafından belirlenen gemi üzerine yüklediği anda teslim gerçekleşmiş olur.
Mallara ilişkin ziya ve hasar riski, mallar gemiye yüklendiği anda alıcıya geçer. Bu andan itibaren oluşabilecek tüm masraflar ve riskler alıcının sorumluluğundadır.
FOB teslim şekli sadece deniz veya iç su taşımacılığında, tarafların malların gemiye yüklenerek teslim edilmesini amaçladıkları durumlarda kullanılmalıdır. Tarafların sıklıkla düştüğü hata, mallar terminale teslim edildiği halde FOB kuralını seçmeleridir.
FOB, malların fiziksel olarak gemi üzerine konulmasını şart koşar. Eğer mallar gemiye yüklenmeden önce bir konteyner terminalinde taşıyıcıya teslim ediliyorsa, fiziksel teslim noktası ile hukuki risk devir noktası arasında bir "stratejik uyuşmazlık" doğar. Malların terminalde beklediği aşamada ziya veya hasar meydana gelirse, taraflar teslimin ve risk geçişinin hangi anda gerçekleştiği konusunda uyuşmazlık yaşayabilir.
Bu durum, malların terminalde beklediği süreçte oluşabilecek hasarlarda tarafları hukuki belirsizliğe sürükler.
FCA (Free Carrier) Incoterms 2020 Kuralında Teslim Yeri
FCA (Free Carrier - Taşıyıcıya Masrafsız) teslim şeklinde, satıcı malları, teslim şeklinin devamında belirtilen noktada, alıcı tarafından belirlenen taşıyıcıya veya kişiye teslim eder.
Senaryo A (Satıcının İş Yeri, Deposu veya Fabrikası): Eğer belirlenen teslim yeri, satıcının iş yeri, deposu veya fabrikası ise, mallar alıcı tarafından belirlenen taşıma aracına yüklendiği zaman teslim edilmiş sayılır. Bu senaryoda yükleme sorumluluğu ve riski satıcıya aittir.
Senaryo B (Satıcının İş Yeri Dışındaki Belirlenmiş Bir Yer): Eğer belirlenen yer satıcının iş yerinden farklı bir yer ise, mallar satıcı tarafından belirlenen taşıma aracına yüklenmiş olarak, belirlenen farklı yere ulaştığı ve satıcının taşıma aracından boşaltılmaya hazır olduğu ve taşıyıcıya ya da alıcı tarafından tayin edilen diğer kişinin tasarrufuna bırakıldığı zaman teslim edilmiş sayılır.
Teslim yeri olarak yukarıdaki iki yöntemden hangisi seçilmiş olursa olsun, o yer hasarın nerede alıcıya geçtiğini ve masrafların hangi andan başlayarak alıcıya ait olduğunu belirler.
FCA teslim şekli, tüm taşıma türleri için uygundur (kara, hava, deniz, demiryolu).
FAS (Free Alongside Ship) Incoterms 2020 Kuralında Teslim Yeri
FAS (Free Alongside Ship - Gemi Doğrultusunda Masrafsız) teslim şeklinde, satıcı malları alıcıya teslim şeklinin devamında belirtilen limanda, alıcı tarafından ayarlanan geminin yanına (örneğin bir rıhtıma veya mavnaya) yerleştirdiğinde teslim gerçekleşir.
Mallara ilişkin ziya ve hasar riski mallar gemi doğrultusunda bırakıldıkları zaman alıcıya geçer ve alıcı bu andan itibaren bütün masrafları üstlenir.
FAS teslim şekli sadece deniz veya iç su taşımacılığında, tarafların malların gemi doğrultusunda bırakılarak teslim edilmesini amaçladıkları durumlarda kullanılmalıdır. Dolayısıyla FAS kuralı malların gemi doğrultusunda bırakılmadan önce taşıyıcıya tevdi edileceği, örneğin malların taşıyıcıya bir konteyner terminalinde tevdi edileceği durumlar için uygun değildir. Bu gibi durumlarda tarafların FAS yerine FCA teslim şeklini kullanmaları önerilir.