İklim Değişikliğinin Uluslararası Limanlara Etkileri

Küresel ticaretin görünmeyen omurgasını limanlar oluşturuyor. Hammaddeden nihai ürüne, enerjiden gıdaya kadar dış ticarete konu olan milyonlarca ton yük, her gün limanlar üzerinden dünya ekonomisine yön veriyor. Uluslararası mal ticaretinin hacim bazında yaklaşık %80’inin denizyoluyla taşındığı düşünüldüğünde, limanların yalnızca lojistik merkezler değil; aynı zamanda tedarik zinciri güvenliği, ekonomik süreklilik ve stratejik dayanıklılık açısından kritik altyapılar olduğu görülüyor. Ancak iklim değişikliğiyle birlikte hızlanan deniz seviyesi yükselmesi, bu altyapıların geleceğini giderek daha karmaşık bir risk alanına dönüştürüyor.

Limanlar çoğunlukla açık kıyılar, nehir ağızları ve deltalar gibi doğal risklere açık alanlarda yer alır. Bu nedenle limanlar; deniz seviyesi yükselmesi, fırtına dalgalanmaları, aşırı yağışlar ve sel baskınları gibi iklim kaynaklı risklere karşı daha kırılgan hâle gelir. Özellikle deniz seviyesindeki yükselme ve buna bağlı olağanüstü yüksek deniz seviyeleri, limanlar için en büyük tehditlerden biri olarak öne çıkmaktadır.

Küresel ısınma, deniz seviyesindeki yükselmenin başlıca nedenidir ve bu yükselme tahminleri sürekli olarak yukarı yönlü revize edilmektedir. 2100 yılına kadar, küresel deniz seviyesinin 1995-2014 dönemi ortalamasından senaryoya bağlı olarak 28 cm ile 101 cm arasında daha yüksek olması beklenmektedir. Bazı uluslararası çalışmalara göre, yüksek iklim riski senaryolarında kıyı taşkınlarına maruz kalan altyapı ve varlıkların ekonomik değeri küresel GSYİH’nin %20’sine kadar ulaşabilmektedir. Özellikle gelişmekte olan kıyı devletleri, bu değişimden orantısız bir şekilde etkilenebilir.

İklim değişikliği, liman altyapısında büyük hasarlara, operasyonel aksamalara ve tedarik zincirlerinde gecikmelere neden olmaktadır. Örneğin:

• 2017 yılında, hava koşullarına bağlı afetlerden kaynaklanan toplam kayıplar yaklaşık 344 milyar USD olarak tahmin edilmiştir.
• 2019’da Dorian Kasırgası, Bahamalar’da 3,4 milyar USD zarara yol açmış ve ulaşım altyapısını ciddi şekilde etkilemiştir.
• 2012’de Sandy Kasırgası, New York Limanı’nın yaklaşık bir hafta kapalı kalmasına neden olmuş; fırtınanın ABD genelindeki ekonomik hasarı ise farklı kaynaklarda onlarca milyar dolar seviyesinde tahmin edilmiştir.

Bu tür olaylar, limanların yalnızca yerel ekonomiler için değil, küresel tedarik zincirleri için de ne kadar kritik olduğunu ortaya koymaktadır. Limanlarda yaşanan aksaklıklar, ticaretin durmasına ve küresel ölçekte ekonomik kayıplara neden olabilir.

Mevcut emisyon eğilimleri, küresel sıcaklık artışının önümüzdeki on yıllarda 1,5°C ve 2°C eşiklerini aşma riskini artırmaktadır. Bu eşikler, iklim risklerinin kabul edilemez ölçüde yükseldiği kritik sınırlar olarak değerlendirilmektedir. Ancak, mevcut emisyon seviyeleriyle dünya, bu yüzyılda 3°C’yi aşan bir sıcaklık artışına doğru ilerlemektedir. Bu durum, Paris Anlaşması’nın küresel ısınmayı 2°C’nin altında tutma hedefinin çok ötesindedir.

Deniz seviyesindeki yükselme, özellikle tropik siklonlar ve fırtına dalgalanmalarından etkilenen bölgelerde, liman altyapısında doğrudan hasarlara ve büyük ekonomik kayıplara yol açabilir. Bu nedenle, etkili önlemler alınmaması durumunda, limanların geleceği ciddi bir risk altındadır.

Bu risklere karşı limanların yalnızca fiziksel altyapılarını güçlendirmesi yeterli değildir. Rıhtım ve depolama alanlarının yükseltilmesi, dalga kıran ve taşkın koruma sistemlerinin geliştirilmesi, kritik ekipmanların daha güvenli alanlara taşınması ve afet sonrası operasyon planlarının güncellenmesi, dayanıklılık yaklaşımının temel unsurları arasında yer alır. Bunun yanında dijital izleme sistemleri, erken uyarı mekanizmaları ve veri temelli risk analizleri, liman işletmelerinin olası kesintilere daha hızlı yanıt vermesini sağlayabilir.

Limanlar, küresel ticaretin ve ekonomik kalkınmanın temel taşlarıdır. Ancak, iklim değişikliği ve deniz seviyesindeki yükselme, bu kritik altyapılar için giderek artan bir tehdit oluşturmaktadır. Limanların geleceğini güvence altına almak için etkili önlemler alınması ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda hareket edilmesi gerekmektedir. Bu süreçte, uluslararası iş birliği ve yenilikçi çözümler, limanların iklim risklerine karşı dayanıklılığını artırmada belirleyici rol üstlenecektir.