Vesaik Mukabili Ödeme Yönteminde Risk Yönetimi
Vesaik Mukabili Ödeme (Cash Against Documents – CAD), uluslararası ticarette yaygın olarak kullanılan ödeme yöntemlerinden biridir. İhracatçı, malların sevkine ilişkin yükleme belgelerini (vesaik asıllarını) bankası aracılığıyla ithalatçının bankasına gönderir. İthalatçı ise söz konusu belgeleri ödeme veya kabul karşılığında teslim alır.
Ödeme yöntemleri genel olarak değerlendirildiğinde, Peşin Ödeme ihracatçı açısından görece en düşük riskli yöntem olarak kabul edilirken, ithalatçı açısından yüksek risk unsurları taşımaktadır. Buna karşılık Mal Mukabili Ödeme, ithalatçı için en düşük riskli yöntem olarak kabul edilirken, ihracatçı açısından en yüksek risk seviyesine sahiptir. Vesaik Mukabili Ödeme, bu iki yöntem arasında konumlanarak, riskin taraflar arasında görece dengelendiği bir ara çözüm sunar.
Vesaik Mukabili Ödeme Yönteminde Risklerin Dağılımı
Vesaik Mukabili Ödeme yönteminde risk, teorik olarak ihracatçı ve ithalatçı arasında dengeli bir dağılım gösteriyor gibi görünse de, uygulamada ihracatçı açısından önemli risk unsurları barındırmaktadır.
Özellikle;
- Vesaikin asıllarının kontrolsüz şekilde ithalatçıya ulaşması,
- Taşıma belgelerinin niteliğinin yanlış belirlenmesi,
- İthalatçının ödeme yapmadan mallara fiilen erişebilmesi
gibi durumlar, ihracatçı açısından önemli tahsilat ve operasyonel riskler doğurabilmektedir.
Bu nedenle, söz konusu ödeme yönteminin ihracatçı bakımından taşıdığı operasyonel, finansal ve tahsilat risklerinin işlem öncesinde detaylı biçimde değerlendirilmesi ve bilinçli bir risk yönetimi yaklaşımıyla ele alınması büyük önem taşımaktadır.
Malın Mülkiyetinin Ödeme Öncesinde Devrinin Önlenmesi
İhracatçı firma, Vesaik Mukabili Ödeme yöntemini kabul ederken aşağıdaki hususları dikkatle değerlendirmelidir:
İhracatçı firma, ithalatçının malları gümrükten çekebilmesi için ihtiyaç duyacağı tüm vesaik asıllarını, kendi bankası aracılığıyla tahsil talimatı ile göndermelidir. Bu noktada, taşıma belgesinin hukuki niteliği ve mülkiyet devrindeki rolü kritik öneme sahiptir.
Örneğin deniz yolu taşımacılığında düzenlenen konşimento, malın mülkiyetini temsil eden bir belgedir. Tüm orijinal konşimento setinin banka aracılığıyla tahsile gönderilmesi durumunda, ithalatçı ödeme yapmadan bu belgelere erişemeyeceğinden, kural olarak malların tasarrufunu sağlayamaz.
Buna karşılık;
- Konşimentonun bir nüshasının ve/veya
- Diğer taşıma belgelerinin
doğrudan ithalatçıya gönderilmesi halinde, ithalatçının ödeme yapmaksızın malları gümrükten çekebilmesi riski ortaya çıkmaktadır. Bu durum, Vesaik Mukabili Ödeme yöntemini fiilen Mal Mukabili Ödeme ile benzer bir risk profiline dönüşebilir.
Benzer riskler, kara yolu, hava yolu ve diğer taşıma yöntemleri için düzenlenen taşıma belgeleri açısından da söz konusu olabilmektedir.
Vesaik Mukabili Ödeme İhracatçılar İçin Risk Azaltıcı Önlemler
İhracatçı firmalar, Vesaik Mukabili Ödeme yöntemini kabul etmeden önce aşağıdaki hususları dikkatle değerlendirmelidir:
- İthalatçı firmanın kredibilitesi ve güvenilirliği,
- İthalatçının ülkesindeki geçmiş tecrübeler ve ticari ilişkiler,
- Doğru teslim şeklinin belirlenmesi,
- İthalatçının vesaiki ve malları kabul etmemesi durumunda, malları kendi ülkesine geri sevke gerek kalmadan aynı pazarda alternatif alıcı bulunup bulunamayacağı,
- İthalatçının yükleme belgelerine ihtiyaç duymadan malları gümrükten çekip çekemeyeceği,
- İthalatçının ülkesindeki gümrük ve kambiyo mevzuatına göre, malların gümrükten çekilebilmesi için gerekli belgelerin önceden tespit edilmesi,
- Teslim şekli ne olursa olsun, malların ithalatçı tarafından kabul edilmeme riski bulunduğundan ve ödeme gerçekleşene kadar tüm risk ve sorumluluğun ihracatçı üzerinde olması nedeniyle, malların uygun teminat kapsamı ile sigortalanması.
Bu unsurların dikkatle değerlendirilmesi, ihracatçının karşılaşabileceği riskleri en aza indirmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Sonuç: Vesaik Mukabili Ödeme Bilinçli Kullanılmalıdır
Vesaik Mukabili Ödeme, doğru yapılandırıldığında taraflar arasında görece dengeli bir risk paylaşımı sağlayabilir. Ancak vesaik yönetimi, taşıma belgelerinin niteliği ve bankalar aracılığıyla yürütülen tahsil süreci yeterince kontrol edilmediğinde, ihracatçı açısından ciddi tahsilat ve mülkiyet riskleri doğurabilir.
Bu nedenle, ihracatçı firmaların bu ödeme yöntemini tercih ederken operasyonel disiplin, hukuki farkındalık ve bankacılık uygulamalarına hakimiyet ile hareket etmeleri risklerin etkin yönetimi açısından önem arz eder.