Vesaik Mukabili Tahsil Yöntemleri — Documentary Collection
Vesaik Mukabili Tahsil — Documentary Collection işlemleri, uluslararası ticarette bankalar aracılığıyla yürütülen ve belgelerin ithalatçıya Ödeme Karşılığı (D/P) veya Kabul Karşılığı (D/A) teslim edildiği bir tahsilat yöntemidir.
İhracatçı, malların sevkine ve ithalat işlemlerine ilişkin belgeleri —orijinal vesaiki— bankası aracılığıyla ithalatçının bankasına gönderir. İthalatçı ise söz konusu belgeleri ödeme veya kabul karşılığında teslim alır.
Ödeme Karşılığı (D/P) teslim yöntemi uygulamada Vesaik Mukabili Ödeme olarak ve Kabul Karşılığı (D/A) teslim ise genellikle Kabul Kredili Vesaik Mukabili olarak adlandırılır.
Vesaik Mukabili Ödeme (Ödeme Karşılığı (D/P) Teslim) İşlemlerinde İşleyiş
Ödeme Karşılığı (D/P) teslim yönteminde temel işleyiş, yükleme ve sevkiyata ilişkin orijinal belgelerin ve gerekiyorsa kopyalarının bankalar aracılığıyla ve ancak ödemenin gerçekleştirilmesi karşılığında ithalatçıya teslim edilmesi esasına dayanır.
Ödeme Karşılığı (D/P) yöntemi, ihracatçı açısından Mal Mukabili Ödeme yöntemine kıyasla daha düşük riskli kabul edilmekle birlikte, Peşin Ödeme yönteminde olduğu gibi mal bedelinin tahsilatı bakımından yüksek bir güvence sağlamaz.
Risklerin taraflar arasındaki dağılımı dikkate alındığında; D/P — ödeme karşılığı belge teslimi yöntemi, ithalatçı açısından Peşin Ödeme yöntemine kıyasla, ihracatçı açısından ise Mal Mukabili Ödeme yöntemine kıyasla daha dengeli bir risk profili sunar.
Bu çerçevede, ihracatçının taşıdığı en büyük risk olan teslim ettiği malın ödemesini alamama riski ile ithalatçının karşı karşıya olduğu ödemesini yaptığı malları teslim alamama riski, D/P — ödeme karşılığı belge teslimi yönteminde her iki taraf açısından da görece azaltılmış olur. Ancak bu risk tamamen ortadan kalkmaz. Bankalar, belgelerin gerçekliğini, malların fiilen sevk edilip edilmediğini, malların kalitesini veya satış sözleşmesine uygunluğunu garanti etmez.
Bu ödeme şeklinde bankalar, alıcı ile satıcı arasında belge ibrazı ve tahsil sürecine aracılık eder. Bankaların rolü, tahsil talimatı doğrultusunda belgeleri işleme almak ve tahsil edilen bedeli iletmektir; bankalar, ayrıca açık bir taahhüt vermedikçe, taraflardan herhangi biri adına ödeme garantisi veya malların teslimine/sözleşmeye uygunluğuna ilişkin bir güvence üstlenmez.
Vesaik Mukabili İşlemlerde Uluslararası Kurallar
Vesaik mukabili tahsil işlemleri, tahsil talimatında açıkça belirtilmesi halinde ICC’nin URC 522 — Uniform Rules for Collections kurallarına tabi olarak yürütülür. URC 522 kapsamında bankalar yalnızca kendilerine verilen tahsil talimatları çerçevesinde hareket eder; herhangi bir tahsil işlemini kabul etme veya yürütme konusunda kendiliğinden bir yükümlülük altında değildir.
Bu kurallar uyarınca:
- Bankalar, yalnızca ihracatçının sunduğu "Tahsil Talimatı" (Collection Instruction) çerçevesinde hareket eder.
- Bankalar belgelerin içeriğini, doğruluğunu veya temsil ettiği malı incelemez; yalnızca tahsil talimatı çerçevesinde belgelerin iletilmesi ve tahsil sürecinin yürütülmesine aracılık eder.
- İthalatçı ödemeyi yapmazsa, bankanın kendi kaynaklarından ödeme yapma zorunluluğu bulunmaz.
Bankalar belgelerin biçimi, yeterliliği, doğruluğu, gerçek/sahte olup olmadıkları veya yasal sonuçları veya belgelerde yer alan veya sonradan eklenen genel ve/veya özel şartlar dolayısıyla hiçbir yükümlülük veya sorumluluk üstlenmedikleri gibi belgelerin temsil ettiği malların mevcut olup olmadığı veya değeri, tanımı, miktarı, ağırlığı, kalitesi, durumu, ambalajı, teslimatı veya malları gönderenlerin, taşımacıların, navlun komisyoncularının, malları sigorta edenlerin, alıcıların veya diğer herhangi bir kişinin iyi niyetine veya eylemlerine ve/veya ihmallerine, mali durumlarına, icraatına veya ticari itibarına ilişkin olarak hiçbir sorumluluk veya yükümlülük üstlenmezler.
URC 522 - Madde 13
Vesaik Mukabili Ödeme Şeklinde İşleyiş Nasıldır?
Vesaik Mukabili Ödeme şeklinde sürece dahil olan taraflar, temel akış ve tarafların rol dağılımı aşağıdaki şekildedir:
İhracatçı (Amir/Principal)
Vesaik mukabili tahsil işleminde ihracatçı, tahsil sürecini bankasına verdiği tahsil talimatı ve belgelerle başlatan taraftır.
İhracatçı:
- İthalatçı ile yaptığı sözleşmeye istinaden yüklemeyi gerçekleştirir.
- Yükleme belgelerini (vesaik) hazırlar.
- Yükleme belgelerinin asıllarını ve tahsil talimatını bankasına ibraz eder.
- Tahsil talimatında vesaikin ödeme karşılığı teslim şartı ile ithalatçıya teslim edilmesini talep eder.
Tahsil amacıyla bankalara ibraz tüm belgelerin, tahsilin URC 522 kurallarına tabi olduğunu açıkça belirten, tam ve kesin talimatlar içeren bir tahsil talimatı ile birlikte sunulması gerekir.
Bankalar, tahsil işlemlerini çoğunlukla URC 522’ye tabi açık ve yazılı talimatlar çerçevesinde yürütmeyi tercih eder. Tahsil talimatının eksik, belirsiz veya bankanın işlem kabul kriterlerine uygun olmaması halinde banka işlemi kabul etmeyebilir ya da ek/yenilenmiş talimat talep edebilir.
Belgelerin teslimine ilişkin şartların açık ve net biçimde ifade edilmesini sağlamak tahsil talimatını hazırlayan tarafın sorumluluğundadır, aksi halde bundan kaynaklanan sonuçlardan bankalar sorumlu olmayacaklardır.
URC 522 - Madde 4
İhracatçının Bankası (Gönderi Bankası/Remitting Bank)
Vesaik Mukabili Ödeme işlemlerinde ihracatçının bankası, ihracatçı tarafından hazırlanarak tahsil amacıyla kendisine sunulan vesaik asıllarını, ihracatçının verdiği talimatlar doğrultusunda düzenlenen Römiz Mektubu (Remittance Letter) ekinde ithalatçının bankasına gönderir.
Römiz Mektubu, uygulamada ihracatçının bankasının ithalatçının bankasına vesaik iletirken, vesaike ilişkin tahsil şartlarını ve talimatları içeren resmi bir üst yazıdır. Bankacılık terminolojisinde “Remittance Letter” olarak adlandırılan bu belge, tahsil sürecinin hangi koşullar altında yürütüleceğini açıkça ortaya koyar.
Römiz Mektubu üzerinde, vesaikin ithalatçıya hangi şartla teslim edileceğine ilişkin talimatlar yer alır. Vesaik Mukabili işlemlerde ihracatçının bankası, Römiz Mektubunu, ihracatçının kendisine verdiği tahsil talimatında yer alan hükümler doğrultusunda hazırlar.
Uygulamada, Römiz Mektubu üzerinde temel olarak vesaikin, ithalatçıya ödeme karşılığında teslim edilmesi talep edilir ve bankanın sorumluluğu bu talimatın doğru ve eksiksiz şekilde iletilmesi ile sınırlıdır.
İthalatçının Bankası (Tahsil Bankası / İbraz Bankası — Collecting Bank / Presenting Bank)
Uygulamada ithalatçının bankası çoğu zaman hem tahsil bankası hem de ibraz bankası rolünü üstlenebilir. Ancak URC 522 terminolojisinde tahsil sürecine dahil olan banka “collecting bank”, belgeleri ithalatçıya ibraz eden banka ise “presenting bank” olarak adlandırılır.
İthalatçının bankası, vesaik asıllarını teslim aldıktan sonra ithalatçıyı tahsil işlemi hakkında bilgilendirir.
Vesaik Mukabili Ödeme işlemlerinde, ithalatçı tarafından ödeme gerçekleştirilmeden vesaik asılları ithalatçı firmaya teslim edilmez.
İthalatçının bankası, ödeme gerçekleşene kadar vesaik asıllarını makul özen çerçevesinde muhafaza eder ve bu süre boyunca belgelerin korunmasından sorumludur.
İthalatçı
İthalatçı, vesaik mukabili ödeme işlemi kapsamında, bankası aracılığıyla ödemeyi gerçekleştirir.
Ödemenin tamamlanmasının ardından, vesaik asıllarını bankasından teslim alır ve bu belgelerle birlikte malları gümrükten çeker.
Vadeli Satışlarda Vesaik Mukabili Ödeme Kullanılabilir mi?
Standart D/P yapısında ithalatçı, ödeme yapmadan malları gümrükten çekmek veya taşıyıcıdan teslim almak için gerekli belgelere genellikle erişemez. Ancak ithalatçının mallar üzerinde fiilen tasarruf imkânı elde edip etmediği; taşıma belgesinin türüne, belgelerin kime düzenlendiğine, ciro durumuna, satış sözleşmesine ve ilgili mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu nedenle D/P işlemi ithalatçı açısından peşin ödeme ile aynı nitelikte değildir; ancak standart yapıda ithalatçıya belge tesliminden önce ticari bir vade de sağlamaz.
Vadeli yapı isteniyorsa uygulamada kabul karşılığı belge teslimi — D/A veya uygulamadaki adıyla Kabul Kredili Vesaik Mukabili tercih edilebilir.
Kabul Kredili Vesaik Mukabili işlemlere ilişkin detaylara aşağıdaki linkten ulaşılabilir: