Küresel Ticarette Yeni Baskı Alanları: Enerji, Gübre ve Taşımacılık

2026’nın ilk yarısında Orta Doğu’dan yapılan ham petrol ihracatının bir önceki yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 24 azaldığı tahmin ediliyor.

Aynı dönemde ABD, Norveç ve Brezilya dahil diğer üreticiler ham petrol üretimlerini ve sevkiyatlarını artırdı.

Bunun sonucunda dünya genelindeki ham petrol ihracatındaki düşüş yaklaşık yüzde 6 ile sınırlı kaldı.

Sıvılaştırılmış doğal gazda Orta Doğu kaynaklı düşüş daha yüksek oldu.

2026’nın ilk yarısında bölgeden yapılan LNG ihracatının yaklaşık yüzde 47 azaldığı tahmin ediliyor.

Buna karşılık küresel LNG sevkiyatları yalnızca yaklaşık yüzde 1 geriledi.

Malezya, Norveç ve Angola dahil diğer üreticilerin üretim ve ihracatlarını artırması, Orta Doğu’dan kaynaklanan arz kaybını kısmen telafi etti. Bu arz tepkisi enerji şokunun küresel ekonomiye daha geniş ölçekte zarar vermesini sınırladı.

Gübre, Orta Doğu’daki çatışmadan etkilenen önemli üretim girdilerinden biri.

Körfez bölgesi 2024 yılında küresel azotlu gübre ihracatının yüzde 24,8’ini, fosfatlı gübre ihracatının ise yüzde 11,4’ünü gerçekleştirdi.

Çatışmanın başlamasının ardından Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan gübre sevkiyatları neredeyse durma noktasına geldi.

Bu gelişmeyle birlikte üre fiyatı iki kattan fazla artarak Nisan 2026’da ton başına yaklaşık 850 dolara yükseldi.

Temmuz ayında fiyat yeniden çatışma öncesindeki yaklaşık 400 dolar seviyesine geriledi.

Fosfat fiyatları ise yüzde 25 artarak ton başına yaklaşık 780 dolara çıktı ve Ağustos 2026’ya kadar yüksek seviyesini korudu.

Çatışmanın ardından hükümetler, artan üretim maliyetlerinin çiftçiler üzerindeki etkisini azaltmaya yönelik kısa vadeli finansal desteklerin yanı sıra gübre ihracatına yönelik kısıtlamalar da uyguladı.

Kısıtlayıcı tedbirlere tabi küresel gübre ihracatının payı çatışmanın başlamasının ardından iki katına çıkarak yüzde 15’e yükseldi.

Hürmüz Boğazı'nın kapanması Körfez bölgesinden yapılan gübre ihracatının tamamı için fiilî bir kısıtlama olarak değerlendirilirse bu oran yüzde 23’e ulaşıyor.

Bununla birlikte Körfez dışındaki tedarikçilerin sevkiyatlarını artırması kesintinin etkisini kısmen azalttı.

Mart-Haziran 2026 döneminde küresel azotlu gübre ithalatı, 2023-2025 yıllarının aynı dönemindeki ortalama seviyenin yalnızca yüzde 2,8 altında kaldı.

Fosfatlı gübre ithalatı ise aynı karşılaştırmada yüzde 2,2 daha yüksek gerçekleşti.

Yükselen emtia fiyatları, küresel ticaret görünümü açısından önemli risklerden biri.

Fiyat artışları enflasyonu yükseltebilir ve etkilenen ekonomilerde talebi zayıflatabilir.

Brent petrolün varil fiyatı 8 Nisan 2026’da 138 dolara kadar yükseldi. Haziran ayında imzalanan Mutabakat Zaptı sonrasında yaklaşık 75 dolara gerileyen fiyat, daha sonra yeniden yaklaşık 100 dolar seviyesine çıktı.

Avrupa'daki doğal gaz fiyatları da milyon İngiliz ısı birimi başına 21 doların üzerine çıkarak 2022’de Ukrayna savaşının başlamasının ardından yaşanan fiyat yükselişinden bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Avrupa'da doğal gaz fiyatlarının yükselmesi ekonomik büyümeyi yavaşlatabilir ve bölgenin ithalat talebini azaltabilir. Avrupa'nın dünya ticaretindeki yüksek payı nedeniyle bu durum küresel ticaret üzerinde de önemli etki yaratabilir.

Şubat-Ağustos 2026 döneminde ekonomilerin çoğunda yeni ihracat siparişleri istikrarlı kaldı veya yükseldi.

Gerileme görülen başlıca ekonomiler:

• Çin: 54,0'dan 52,2'ye
• Birleşik Krallık: 52,4'ten 51,3'e
• Meksika: 47,9'dan 47,0'a

oldu.

Çin ve Birleşik Krallık'taki göstergeler gerilemelerine rağmen 50 seviyesinin üzerinde kaldı. Meksika'daki değer ise 50'nin altında bulunmaya devam etti.

PMI göstergeleri, yapay zekâ yatırımlarında belirgin bir yavaşlama işareti göstermedi.

Hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren firmaların yeni ihracat siparişlerine ilişkin PMI göstergeleri de ekonomilerin çoğunda 50 seviyesine yakın veya üzerinde gerçekleşti.

Buna karşılık bazı ekonomilerde belirgin düşüşler görüldü.

• Ağustos 2026 itibarıyla:
• Japonya 50,3'ten 42,6'ya
• Birleşik Krallık 50,3'ten 48,0'a
• Fransa 44,6'dan 41,3'e

geriledi.

Bu ekonomilerdeki hizmet ihracatçılarının Orta Doğu bölgesine daha yüksek maruziyetinin bulunması, önümüzdeki aylarda hizmet ihracatının beklenenden daha zayıf gerçekleşebileceğine işaret edebilir.

Teknoloji sektörüne yönelik PMI göstergeleri hem imalat hem de hizmet faaliyetlerini kapsıyor ve yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünlerin üretici ve kullanıcılarının önemli bir bölümünü içeriyor.

Ağustos 2026’da verisi bulunan bütün ekonomiler ve bölgelerde teknoloji sektöründeki yeni siparişler 50 seviyesinin üzerinde kaldı.

Dünya endeksi Şubat ayından bu yana değişmeyerek 53,3 seviyesinde gerçekleşti.

ABD göstergesi 55,8’e, Avrupa göstergesi ise 54,2’ye yükseldi.

Asya'da endeks Şubat ayındaki 53,3 seviyesinden Ağustos ayında 52,6'ya geriledi ancak 50 seviyesinin üzerinde kalmaya devam etti.

Bu göstergeler, yapay zekâ bağlantılı mal ve hizmetlere yönelik harcamaların önümüzdeki aylarda güçlü kalmasının muhtemel olduğuna, ancak Asya'daki büyümenin yavaşlayabileceğine işaret ediyor.

Uluslararası mal ticaretinin büyük bölümü deniz yoluyla gerçekleştiriliyor. Bu nedenle deniz taşımacılığının sorunsuz işlemesi küresel ekonomi açısından önem taşıyor.

Taşımacılıkta yaşanan kesintiler:

• Taşıma maliyetlerini artırabilir,
• Teslimatları geciktirebilir,
• Uzak pazarlara erişimi sınırlandırabilir.

Orta Doğu’daki çatışmayla bağlantılı son kesintiler, taşıma ağlarındaki dar geçitlerin küresel ekonomi açısından oluşturduğu riskleri gündeme getirdi.

Uluslararası limanlardaki konteyner hareketleri genellikle dünya mal ticaretine paralel seyrediyor ve hizmet ticaretinin taşımacılık bileşeniyle de yakından ilişkili.

Küresel konteyner hareketlerini izleyen endeks, dünya konteyner trafiğinin yaklaşık yüzde 65'ini gerçekleştiren 92 limanın verilerini kapsıyor.

Küresel konteyner trafiği Şubat 2026’da zirveye ulaştı. Temmuz ayına gelindiğinde ise Şubat seviyesinin yüzde 2,5 altında bulunuyordu.

Çin limanlarındaki konteyner hacmi aynı dönemde yüzde 4 gerilerken, Kuzey Avrupa limanlarını kapsayan gösterge değişmedi.

Bu göstergeler, Orta Doğu’daki çatışmanın Mart 2026’da başlamasının ardından ticaretteki yukarı yönlü ivmenin durmuş olabileceğine işaret ediyor.

Şubat ayındaki zirveden sonraki gerilemeye rağmen, Ocak-Temmuz 2026 dönemi bir bütün olarak değerlendirildiğinde küresel konteyner trafiği geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,9 arttı.

Bu oran, dünya mal ticareti için mevcut büyüme tahminine oldukça yakın.

Kaynak: World Trade Organization (WTO), Global Trade Outlook and Statistics – Update: October 2026,