2024 İçin Küresel Ticarette Beklentiler

UNCTAD'ın (BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı) Mart 2024'te yayımladığı Global Trade Update raporuna göre, küresel ticaret süregelen sorunlara karşın olumlu sinyaller veriyor. Başta elektrikli araçlar olmak üzere çevre dostu ürünlere yönelik artan talebin büyümeye ivme kazandırması beklenirken, 2024 yılında dünya ticaretinin seyri pozitif bir görünüm sergiliyor.

Birkaç çeyrek üst üste gerileyen uluslararası ticaret, 2024'te toparlanma yoluna girdi. 2023 yılında küresel ticaret, 2022'deki 32 trilyon dolarlık rekor seviyeye kıyasla yaklaşık 1 trilyon dolar daralarak yüzde 3 geriledi. Bu daralmanın temel nedenleri; gelişmiş ülkelerdeki durgun talep ile Doğu Asya ve Latin Amerika'daki ticaretin zayıflamasıydı.

Mal ticareti 2022'ye kıyasla 1,3 trilyon dolar (%5) gerilerken, hizmet sektörü bir önceki yıla göre 500 milyar dolar (%8) büyüyerek zorlu koşullara karşın direnç gösterdi.

2023'ün dördüncü çeyreği önceki dönemlerden belirgin biçimde ayrıştı: Hem mal hem de hizmet ticareti istikrar kazandı. Gelişmekte olan ülkeler — özellikle Afrika, Doğu Asya ve Güney Asya — bu dönemde ticarette büyüme kaydetti.

Büyük ekonomiler 2023 boyunca mal ticaretinde genel bir düşüş yaşarken, bazı önemli istisnalar da dikkat çekti. Rusya Federasyonu gibi dış ticaret istatistiklerinde belirgin dalgalanmalar gösteren ülkeler, bu genel eğilimden ayrıştı.

2023'ün son çeyreğinde mal ticareti, Rusya Federasyonu ve Avrupa Birliği'nde gerilemesine karşın Çin (+%5 ithalat) ve Hindistan (+%5 ihracat) gibi büyük ekonomilerde büyüme gösterdi.

Ticaret performansı, gelişmekte olan ve gelişmiş ülkeler arasında belirgin farklılıklar ortaya koydu:

Bu tablo, yılın son çeyreğinde eğilimlerin tersine döndüğünü ve toparlanma sinyallerinin öncelikle gelişmekte olan ekonomilerden geldiğini gösteriyor.

Jeopolitik yeniden yapılanma: Rusya Federasyonu'nun Avrupa Birliği'ne ticari bağımlılığı azalırken Çin'e olan bağımlılığı arttı. Çin ile ABD arasındaki karşılıklı ticari bağımlılık ise 2023'te daha da zayıfladı. Bu durum, küresel ticaretin jeopolitik hatlar boyunca yeniden şekillendiğine işaret ediyor.

Bölge içi ticaret: Afrika ekonomileri arasındaki ticaret 2023'te yüzde 6 artarak küresel eğilime ayak uydururken, Doğu Asya (-%9) ve Latin Amerika'daki (-%5) bölge içi ticaret küresel ortalamanın gerisinde kaldı.

Çoğu sektörde ticaret değeri düşerken dikkat çeken istisnalar şunlardı:

• Motorlu taşıtlar: Özellikle elektrikli araç talebinin etkisiyle yüzde 14 artış kaydetti.
• İlaç sektörü ve taşımacılık ekipmanları: Geniş gövdeli uçaklara yönelik artan talep sayesinde büyüdü.
• Turizm ve seyahat hizmetleri: Bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 40 artışla en güçlü toparlanmayı sergiledi.

Buna karşılık hazır giyim, kimya ve tekstil sektörlerinde belirgin düşüşler yaşandı. Hazır giyim dışında çoğu sektör, 2023'ün dördüncü çeyreğinde toparlanma sinyalleri verdi.

2024'ün ilk çeyreğine ilişkin veriler, küresel ticaretteki iyileşmenin süreceğine işaret ediyor. Olumlu tabloyu destekleyen başlıca faktörler:

• Enflasyonun ılımlı seyri: Küresel enflasyonun gerilemesi, tüketim ve ticaret hacmini destekliyor.
• Büyüme tahminlerindeki iyileşme: Ekonomik büyüme beklentilerinin yukarı yönlü revize edilmesi, ithalat talebini güçlendiriyor.
• Yeşil ürünlere artan talep: Başta elektrikli araçlar olmak üzere çevre dostu ürünlere yönelik küresel talep, ticareti destekleyecek önemli bir yapısal dinamik olarak öne çıkıyor.

• Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı: Güvenlik sorunları nedeniyle nakliye maliyetleri rekor seviyelere ulaştı; sefer süreleri uzadı.
• Panama Kanalı: İklim değişikliğine bağlı su seviyesi düşüşleri, kanal kapasitesini sınırlamaya devam ediyor.
• Jeopolitik gerilimler: Ukrayna-Rusya savaşı ve Tayvan Boğazı'ndaki gerilim, ikili ticaret akışları üzerinde belirleyici olmaya devam ediyor.

Kaynak: UNCTAD — Global Trade Update (Mart 2024)