Küresel Ticarette Ayrışma: Mal Ticareti Gerilerken Hizmet Sektörü Büyüdü
Küresel ticaret, 2022'deki 32 trilyon dolarlık rekor seviyenin ardından 2023'te belirgin bir yavaşlama yaşadı. UNCTAD'ın Aralık 2023 tarihli Global Trade Update raporuna göre, yılın tamamında dünya ticaretinin 31 trilyon doların altına gerilemesi bekleniyor. Bu, bir önceki yıla kıyasla yaklaşık 1,5 trilyon dolarlık (%4,5) bir daralma anlamına geliyor.
Mal ve Hizmet Ticaretindeki Ayrışma
2023'ün en dikkat çekici özelliklerinden biri, mal ve hizmet ticaretinin birbirinden farklı yönlerde hareket etmesi oldu:
- Mal ticareti, 2022'ye kıyasla yaklaşık 2 trilyon dolar (%7,5) daraldı. Gelişmiş ülkelerdeki talep zayıflaması, Doğu Asya ekonomilerinin beklentilerin altında kalması ve emtia fiyatlarındaki düşüş, bu gerilemenin başlıca nedenleri arasında yer aldı.
- Hizmet ticareti ise yaklaşık 500 milyar dolarlık (%7) bir artış kaydetti. Pandemi sonrası normalleşmenin devam etmesiyle turizm ve seyahat hizmetleri bu büyümenin lokomotifi oldu. Ancak hizmet sektöründeki toparlanma, yılın ikinci yarısında belirgin biçimde hız kesti.
Bölgesel Performans Farklılıkları
Ticaret performansı, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında önemli farklılıklar gösterdi. Gelişmiş ekonomilerde ticaret yaklaşık %6 gerilerken, gelişmekte olan ülkelerdeki düşüş %4 düzeyinde kaldı. Öte yandan, gelişmekte olan ülkeler arasındaki ticaret (Güney-Güney hattı) %7'lik sert bir daralma yaşadı.
Bu gerilemenin önemli bir bölümü Doğu Asya kaynaklıydı. Bölgedeki zayıf iç talep ve yavaşlayan sanayi üretimi, hem bölge içi hem de küresel ticaret akışlarını olumsuz etkiledi.
Yılın son çeyreğinde ise dikkat çekici bir değişim yaşandı: Gelişmekte olan ülkelerdeki ticaret yeniden büyümeye başlarken, gelişmiş ekonomilerdeki ticaret yatay seyretti. Bu durum, 2024'e yönelik beklentileri temkinli bir iyimserlikle şekillendirdi.
2024'e Bakış: Temkinli İyimserlik
2024 yılına ilişkin tahminler, hem olumlu sinyaller hem de ciddi belirsizlikler barındırıyor:
Olumlu göstergeler:
- Enflasyonun küresel ölçekte yavaşlama eğilimi, merkez bankalarına faiz indirim alanı açabilir.
- 2023'ün son çeyreğindeki toparlanma sinyalleri, ticaret hacminin yeniden artabileceğine işaret ediyor.
- Elektrikli araçlar ve yenilenebilir enerji ekipmanları gibi çevre dostu ürünlere yönelik talep, yeni ticaret kanalları yaratıyor.
Risk faktörleri:
- Jeopolitik gerilimler (Ukrayna-Rusya, Ortadoğu) ticaret rotalarını ve enerji piyasalarını tehdit etmeye devam ediyor.
- Birçok gelişmekte olan ülkede yüksek borç seviyeleri, ithalat kapasitesini kısıtlıyor.
- Yüksek faiz oranlarının sanayi üretimi üzerindeki baskısı henüz tam olarak ortadan kalkmış değil. Son PMI verileri, hem ABD'de hem de Çin'de imalat sektörünün zayıf bir görünüm sergilediğini gösteriyor.
Dış ticaret profesyonelleri açısından bu tablo, pazar çeşitlendirmesinin ve alternatif ticaret finansmanı araçlarının önemini bir kez daha teyit ediyor. Gelişmekte olan pazarlardaki toparlanma sinyalleri, doğru risk değerlendirmesiyle birlikte yeni fırsatlar sunabilir.
Kaynak: UNCTAD Global Trade Update, Aralık 2023