Yapay Zekâ Ticaretinde Bölgesel Güç Dengeleri
Yapay Zekâ Ürünleri İhracatında Doğu Asya Öne Çıkıyor
2025 yılında Çin hariç Doğu Asya ekonomileri yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünlerin küresel ihracatının yüzde 40,4’ünü gerçekleştirdi.
Aynı ekonomilerin toplam dünya mal ihracatındaki payı ise yalnızca yüzde 10,8 seviyesindeydi.
Güneydoğu Asya'nın payında da benzer bir fark bulunuyor.
Bölge, yapay zekâ altyapısı ürünleri ihracatının yüzde 23,2’sini gerçekleştirirken genel dünya mal ihracatındaki payı yüzde 8,1 oldu.
Bu iki bölge birlikte değerlendirildiğinde yapay zekâ altyapısı ticaretinin arz tarafındaki güçlü Asya yoğunlaşması ortaya çıkıyor.
Çin, Kuzey Amerika Ve Avrupa'nın İhracattaki Payları Ne Kadar?
2025 yılında yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünlerin ihracatında:
- Çin'in payı yüzde 13,6
- Kuzey Amerika'nın payı yüzde 11,5
- Avrupa'nın payı yüzde 10,6
seviyesinde gerçekleşti.
Çin ve Kuzey Amerika'nın bu ürünlerdeki payları genel dünya mal ihracatındaki paylarına yakın.
Avrupa'da ise belirgin bir fark bulunuyor.
Avrupa dünya mal ihracatının yüzde 35,5’ini gerçekleştirirken yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünlerin küresel ihracatındaki payı yalnızca yüzde 10,6 düzeyinde.
İthalatta Çin ve Kuzey Amerika'nın Ağırlığı Artıyor
İthalat tarafında Çin ve Kuzey Amerika öne çıkıyor.
2025 yılında Çin, yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünlerin dünya ithalatının yüzde 20,1’ini gerçekleştirdi.
Çin'in toplam dünya mal ithalatındaki payı ise yüzde 9,7.
Kuzey Amerika'nın yapay zekâ bağlantılı ürün ithalatındaki payı yüzde 19,9, genel mal ithalatındaki payı yüzde 17,9 seviyesinde.
Avrupa'nın yapay zekâ altyapısı ürünlerinin dünya ithalatındaki payı yüzde 12,3 olurken toplam mal ithalatındaki payı yüzde 35,9 seviyesinde bulunuyor.
ABD'nin Yapay Zekâ Tedarik Zinciri Nasıl Değişiyor?
2015’ten bu yana ABD'nin yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünleri hangi bölgelerden temin ettiği de değişti.
Çin hariç Doğu Asya'dan yapılan ithalatın payı yükseldi.
Güneydoğu Asya'dan ve Kuzey Amerika'nın diğer bölgelerinden yapılan ithalatın payı da arttı.
Aynı dönemde Asya içindeki ticaret büyürken, Çin'le bağlantılı bazı ticaret akışlarının payı geriledi. Güneydoğu Asya'nın konumu ise güçlendi.
ABD'deki yapay zekâ işlem kapasitesinin büyümesi, gerekli donanımın üretildiği farklı bölgelerden yapılan ithalatın artmasına neden oldu.
Bu değişime, ABD'nin genel ithalat değer zincirlerinde yaşanan daha geniş kapsamlı yeniden yapılanma da eşlik ediyor.
2026 Büyümesi Bölgesel Farkları Azalttı Mı?
2026’nın ilk yarısındaki yüksek büyüme, yapay zekâ ticaretinde daha önce güçlü konumda bulunan bölgelerin liderliğini daha da pekiştirdi.
2026’nın ikinci çeyreğinde yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünlerin toplam ihracatı yüzde 80 arttı.
Bu büyümeye:
- Çin hariç Doğu Asya: 32,3 yüzde puan
- Güneydoğu Asya: 22,0 yüzde puan
- Çin: 12,8 yüzde puan
- Kuzey Amerika: 7,8 yüzde puan
- Avrupa: 3,9 yüzde puan
katkı yaptı.
İthalat tarafında ise yüzde 70'lik büyümeye Kuzey Amerika 18,5 yüzde puan katkıda bulundu.
Böylece yapay zekâ altyapısı ticaretinde Asya ihracat büyümesinin, Kuzey Amerika ise talebin ana merkezlerinden biri olmaya devam etti.
Çin'in İthalattaki Payı Neden Azalıyor?
Avrupa Yapay Zekâ Değer Zincirinde Nerede Konumlanıyor?
Avrupa'nın yapay zekâ altyapısı ürünlerindeki toplam ticaret hacmi, dünya ticaretindeki genel ağırlığına kıyasla daha düşük.
Bununla birlikte Avrupa, değer zincirinin kritik bir noktasında güçlü bir konuma sahip.
Hollanda merkezli ASML, aşırı ultraviyole litografi sistemlerinin tek tedarikçisi olarak yarı iletken üretim zincirinin önemli aktörlerinden biri.
Avrupa'nın gücü, ticaret değeri çipler ve sunucular kadar yüksek olmayan ancak üretim açısından kritik öneme sahip üst aşama ekipman ve malzemelerde yoğunlaşıyor.
Değer Zincirinin Hangi Aşamalarında Hangi Bölgeler Güçlü?
Yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünlerin ticareti üç ana üretim aşamasına ayrılıyor:
- Kimyasallar ve mineraller,
- Ara ürünler,
- Ekipmanlar.
2025 yılında ticaret değerinin yüzde 62’sini ara ürünler oluşturdu.
Ekipmanların payı yüzde 37 olurken bunun yüzde 5'i yarı iletken üretim ekipmanlarından, yüzde 32'si ise hesaplama ve altyapı ekipmanlarından oluştu.
Asya ekonomileri ara ürünler ticaretinin yaklaşık yüzde 90'ını gerçekleştiriyor.
Çin dahil Doğu Asya ile Güneydoğu Asya, kimyasal ve mineral grubunun yaklaşık dörtte üçünü sağlıyor.
Yarı İletken Üretim Ekipmanlarında Avrupa Öne Çıkıyor
Yarı iletken üretim ekipmanlarında bölgesel yapı diğer ürünlerden farklı.
Avrupa, Çin hariç Doğu Asya ve Güneydoğu Asya ile birlikte bu kategorinin başlıca tedarikçilerinden biri.
Talebin yaklaşık yarısı Çin hariç Doğu Asya'dan, yaklaşık yüzde 30'u ise Çin'den geliyor.
Hesaplama ve veri merkezi altyapısı ekipmanlarında ise talep daha çok ABD ve Avrupa'da yoğunlaşıyor.
Bu ürünlere yönelik küresel talebin:
- Yüzde 33’ü ABD'den
- Yüzde 23’ü Avrupa'dan
geliyor.
ABD'nin talebi doğrudan veri merkezlerinde kullanılan ekipmanlarda yoğunlaşırken Çin'in ithalat talebi hesaplama ve altyapı ekipmanları dışındaki ürün gruplarında daha yüksek.
Yapay Zekâ Ticaretinin Yüzde 85’i On Ekonomiden Geliyor
- Küresel ihracatın yaklaşık yüzde 85’ini
- Küresel ithalatın yaklaşık yüzde 80’ini
- Çin Taypeisi,
- Hong Kong, Çin,
- Çin,
- Kore Cumhuriyeti.
Yeni Oyuncular Kimler?
Yapay zekâ altyapısı ticaretinde mevcut liderlerin ağırlığı devam ederken bazı yeni ekonomilerin payları da yükseliyor.
Özellikle Meksika ve Vietnam'ın katkıları daha düşük bir başlangıç seviyesinden hızlı biçimde artıyor.
Yapay zekâ altyapısı ürünlerinde karşılaştırmalı üstünlüğü zaman içinde yükselen ekonomiler arasında:
- Meksika,
- Vietnam,
- Kore Cumhuriyeti
yer alıyor.
2025 yılında en yüksek karşılaştırmalı üstünlüğe sahip ekonomiler ise Çin Taypeisi, Hong Kong, Çin, Singapur, Malezya ve Kore Cumhuriyeti oldu.
Singapur ve Hong Kong, Çin'in yüksek oranlarında yeniden ihracatın da etkili olduğu belirtiliyor.
Yapay Zekâ Ticaretindeki Yoğunlaşma Artıyor
Yapay zekâ altyapısında kullanılan ürünlerin ihracatındaki coğrafi yoğunlaşma, toplam dünya mal ticaretindeki yoğunlaşmanın yaklaşık iki katı.
İthalat tarafındaki yoğunlaşma ise toplam mal ticaretinin iki katından da yüksek.
Bu durum yapay zekâ ürünlerine yönelik talebin genel elektronik ürün talebine kıyasla çok daha sınırlı sayıda ekonomide toplandığını gösteriyor.
Üretim tarafında ise yapay zekâ ürünleri ihracatının liderleri, büyük ölçüde elektronik ve makine üretiminde zaten uzmanlaşmış ekonomilerden oluşuyor.
Yapay Zekâ Ticaretinin Küresel Haritası Belirginleşiyor
Yapay zekâ altyapısı ticaretinin mevcut yapısı, arz ve talebin farklı bölgelerde yoğunlaştığı bir değer zinciri ortaya koyuyor.
Doğu ve Güneydoğu Asya, özellikle ara ürünler ve teknoloji ekipmanlarının üretim ve ihracatında güçlü bir konuma sahip.
Kuzey Amerika ise özellikle veri merkezi ve hesaplama altyapısına yönelik yüksek talebiyle ithalat tarafında öne çıkıyor.
Avrupa genel ticaretteki ağırlığına kıyasla yapay zekâ ürünlerinde daha düşük paya sahip olmakla birlikte yarı iletken üretim ekipmanları gibi kritik alanlarda önemli bir konumda bulunuyor.
2026’daki güçlü büyüme de bu coğrafi yapıyı değiştirmedi. Mevcut liderler en hızlı büyüyen bölgeler olmaya devam ederken, yapay zekâ değer zincirinde sınırlı paya sahip ekonomiler birkaç yeni oyuncu dışında henüz aradaki farkı kapatmış değil.
Kaynak: World Trade Organization (WTO), Global Trade Outlook and Statistics – Update: October 2026, “AI-enabling goods trade”