Ticarette Dijitalleşme: Temel Belgelerde Veri Standartlarının Önemi

Küresel ticaretin ve tedarik zincirlerinin dijitalleşmesi, hem kamu hem de özel sektör için öncelikli bir konu haline gelmiştir. Dijital ticaret, verimlilik artışı, sahtecilik riskinin azaltılması, ticaret akışlarının genişletilmesi ve küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) uluslararası ticaretteki rolünü artırma fırsatları sunmaktadır. Bu süreç, hem kamu hem de özel sektör için büyük avantajlar sağlamaktadır.

• Kamu sektörü için faydalar: Kamu sektörü açısından dijital ticaret; daha verimli süreçler, daha etkin denetim, sahtecilik risklerinin azaltılması ve ticaret akışlarının izlenebilirliğinin artması gibi faydalar sunabilir. Ekosistem genelinde ise KOBİ’lerin uluslararası ticarete katılımını kolaylaştırma potansiyeli taşır.
• Özel sektör için faydalar: Dijitalleşme, tedarik zinciri verimliliğini artırırken, yapılandırılmış verilerin analiz edilmesiyle iş süreçlerini optimize eder. Bu da işletmelerin rekabet gücünü ve büyüme potansiyelini artırır.

Ancak, dijitalleşme sürecinde yaygın olarak benimsenen bir modelin eksikliği, bu dönüşümün hızını yavaşlatmaktadır. Birçok bireysel ve sektör çapında girişim olmasına rağmen, bu çabalar henüz istenilen düzeyde bir ilerleme sağlayamamıştır.

ICC Dijital Standartlar Girişimi (ICC Digital Standards Initiative – ICC DSI), ticaretin dijitalleştirilmesine yönelik yapılandırılmış bir yaklaşım geliştirmek amacıyla kurulmuştur. Bu girişim, uluslararası ticarette kullanılan temel belgeler ve veri unsurları üzerinde çalışarak, dijitalleşme sürecini hızlandırmayı hedeflemektedir.

• Tedarik zinciri süreçlerini dijitalleştirmek: Mevcut veri standartlarından yararlanarak ticaret süreçlerini dijitalleştirmek.
• Veri uyumunu sağlamak: Tedarik zinciri boyunca veri unsurlarını uyumlaştırmak, paylaşmak ve güvenliğini sağlamak.
• Güvenilir ve doğrulanabilir veri yaklaşımını teşvik etmek: Tedarik zinciri boyunca paylaşılan verinin güvenilir, tutarlı ve doğrulanabilir olmasını sağlamak.

ICC DSI’nin Nisan 2024'te yayımladığı rapor, küresel tedarik zincirinde kullanılan temel ticaret belgelerini ve veri unsurlarını analiz ederek dijitalleşme çabalarını hızlandırmayı amaçlamaktadır. Raporda öne çıkan bulgular şunlardır:

• 200’den az temel veri unsuru: Kritik öneme sahip ticaret belgelerinde 200’den az temel veri unsurunun kullanıldığı ve bu unsurların birden fazla belgede paylaşıldığı tespit edilmiştir.
• Mevcut standartların yeterliliği: Analiz, birçok temel ticaret süreci için mevcut standartlardan yararlanılabileceğini; asıl ihtiyacın bu standartların daha görünür, uyumlu ve yaygın şekilde benimsenmesi olduğunu ortaya koymuştur.

Raporda analiz edilen 36 ticaret belgesi, dijitalleşme ve standardizasyon açısından üç farklı kategoriye ayrılmıştır:

21 belge, halihazırda standartlaştırılmış elektronik versiyonlara sahiptir. Bu belgelerin birden fazla elektronik versiyonu olsa da, içeriksel ve teknik olarak birlikte çalışabilirlik özellikleri göstermektedir. Bu belgeler şunlardır:

• Commercial Invoice — Ticari Fatura
• Bill of Lading — Konşimento
• Sea Waybill — Denizyolu Taşıma Senedi / Sea Waybill
• Ship’s Delivery Order — Gemi Teslim Talimatı / Teslim Emri
• Air Waybill — Hava Taşıma Senedi / Havayolu Konşimentosu
• Sea Cargo Manifest — Deniz Yük Manifestosu
• Air Cargo Manifest — Hava Kargo Manifestosu
• Rail Consignment Note — Demiryolu Taşıma Senedi
• Consignment Security Declaration — Sevkiyat Güvenlik Beyanı
• Non-preferential Certificate of Origin — Tercihsiz Menşe Şahadetnamesi
• Customs Declaration — Gümrük Beyannamesi
• CODEX Generic Model Official Certificate — CODEX Genel Model Resmî Sertifikası
• Phytosanitary Certificate — Bitki Sağlık Sertifikası
• CITES Permit/Certificate — CITES İzni/Sertifikası
• ATA Carnet — ATA Karnesi
• TIR Carnet — TIR Karnesi
• Transit Accompanying Document — Transit Refakat Belgesi
• Administrative Documents used in the Excise Movement Control System — EMCS Kapsamındaki İdari Belgeler
• Payment Confirmation — Ödeme Onayı
• Bill of Exchange — Poliçe
• Promissory Note — Bono

6 belge, birden fazla elektronik standarda sahiptir ancak bu standartlar arasında içeriksel veya teknik birlikte çalışabilirlik eksikliği bulunmaktadır. Bu belgeler şunlardır:

• Purchase Order — Satın Alma Siparişi
• Shipper’s Letter of Instruction — Yükleyici Talimat Mektubu
• Packing List — Paketleme Listesi
• Certificate of Inspection for Organic Products — Organik Ürünler İçin Denetim Sertifikası
• Advance Ruling Application — Bağlayıcı Ön Karar Başvurusu
• Letter of Credit — Akreditif

Bu belgeler için standart geliştirme kuruluşlarının birlikte çalışabilirliği sağlamak adına ortaklık kurması gerekmektedir.

9 belge, standardizasyon çalışmalarının henüz ilk aşamalarındadır. Bu belgeler şunlardır:

• Road Consignment Note — Karayolu Taşıma Senedi / CMR
• Cargo Insurance Document — Kargo Sigorta Belgesi
• Warehouse Receipt — Depo Makbuzu
• International Veterinary Certificate — Uluslararası Veteriner Sertifikası
• Dangerous Goods Declaration — Tehlikeli Maddeler Beyanı
• Customs Bond — Gümrük Teminatı
• Export/Import License for Agricultural Products — Tarımsal Ürünler İçin İhracat/İthalat Lisansı
• Excise Guarantee — Özel Tüketim Vergisi / ÖTV Teminatı
• Preferential Certificate of Origin — Tercihli Menşe Şahadetnamesi

Raporda, birçok temel ticaret süreci için mevcut standartlardan yararlanılabileceği; ancak bu standartların daha görünür, uyumlu ve yaygın şekilde benimsenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Standartların benimsenmesi, ticaret süreçlerinin daha verimli, güvenli ve uyumlu bir şekilde dijitalleşmesini sağlayacaktır.

• Verimlilik artışı: Ticaret süreçlerinin hızlanması ve maliyetlerin düşürülmesi.
• Güvenlik: Veri paylaşımında güvenliğin artırılması.
• Uyum: Farklı sistemler ve platformlar arasında uyum sağlanması.

Ticarette kullanılan temel belgelerin dijitalleşmesi, küresel ticaretin daha verimli ve sürdürülebilir bir şekilde işlemesi için kritik bir adımdır. ICC Dijital Standartlar Girişimi’nin çalışmaları, bu süreci hızlandırmak için önemli bir çerçeve sunmaktadır. Mevcut standartların daha yaygın bir şekilde benimsenmesi ve standardizasyon çalışmalarının hızlandırılması, ticaretin dijitalleşmesinde önemli bir rol oynayacaktır.