Öncü Teknolojilerde Küresel Bilgi Üretimi: Çin ve ABD’nin Artan Ağırlığı
Bilgi Üretiminde Küresel Dengesizlikler
Tıpkı Ar-Ge yatırımlarında olduğu gibi, öncü teknolojilerde bilgi üretimi de büyük ölçüde Çin ve Amerika Birleşik Devletleri etrafında yoğunlaşmaktadır.
UNCTAD verilerine göre ABD ve Çin,
- Yapay zekâ alanındaki bilimsel yayınların yaklaşık üçte birini
- Yapay zekâ patentlerinin ise yaklaşık %60’ını
oluşturmaktadır.
Bu yoğunlaşma, patentlerde bilimsel yayınlara göre daha belirgin görünmektedir.
Bunun yanı sıra, farklı ülkeler belirli teknoloji alanlarında uzmanlaşma eğilimi göstermektedir. Ülkelerin belirli teknoloji alanlarındaki uzmanlaşması, Açıklanmış Teknolojik Avantaj (Revealed Technological Advantage – RTA) endeksiyle değerlendirilmektedir. Bu endeks, bir ülkenin belirli bir teknoloji alanındaki patent payını, tüm teknoloji alanlarındaki genel patent payıyla karşılaştırır. Endeks değerinin 1’in üzerinde olması, ilgili alanda göreli uzmanlaşmaya işaret eder.
Örneğin:
- Almanya rüzgar enerjisinde,
- Hindistan nanoteknolojide,
- Japonya elektrikli araçlarda,
- Kore Cumhuriyeti ise 5G teknolojilerinde belirgin uzmanlaşma göstermektedir.
Bu uzmanlaşmalar, söz konusu ülkeleri belirli teknoloji alanlarında küresel bilgi üretim merkezi konumuna taşımakta ve bu ülkeleri hem yatırım hem de nitelikli iş gücü açısından çekim merkezi hâline getirmektedir. Ayrıca, bu durum teknolojik yönelimlerin şekillendirilmesinde önemli bir avantaj sağlamaktadır.
Artan Dengesizliklerin Yarattığı Riskler
Küresel ölçekte bilgi üretiminde ve teknoloji pazarlarındaki yoğunlaşmada gözlemlenen bu dengesizlikler, teknolojik uçurumların daha da derinleşmesi riskini beraberinde getirmektedir. Özellikle son yıllarda teknoloji yayılımında yaşanan yavaşlama, teknolojiye erişimde geride kalan ülkelerin bu farkı kapatmasını daha da zorlaştırmaktadır.
Teknolojilerin giderek karmaşıklaşması;
- Fiziksel ve beşeri sermayeye daha yüksek yatırım yapılmasını
- Uygulama süreçlerinde artan uyum ve öğrenme maliyetlerinin karşılanmasını
zorunlu kılmaktadır.
Ayrıca, modern teknolojilerin çok bileşenli ve birbirine bağımlı sistemlere entegrasyonu, giriş engellerini artırmakta ve bilgi ile teknolojinin yayılmasını kısıtlamaktadır.
Verimlilik Açığı ve Gelişmekte Olan Ülkeler
Küresel teknoloji lideri firmalar ile geride kalan firmalar arasındaki verimlilik farkı, özellikle dijital ve yetenek-yoğun sektörlerde oldukça belirgindir. Bu farkın kapanamaması, gelişmekte olan ülkeler için önemli bir kalkınma ve rekabet riski yaratmaktadır.
Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
- Yetersiz altyapı
- Teknik uzmanlık eksikliği
- Yüksek uyum maliyetleri
- Küresel teknolojiye erişim engelleri
Ayrıca veri yönetişimi, fikri mülkiyet hakları ve teknolojiye erişim koşulları, gelişmekte olan ülkelerin yapay zekâ gibi stratejik teknolojilerden yararlanma kapasitesini etkileyebilmektedir. Bu durum, yapay zekâ teknolojisinin yayılımındaki eşitsizliklerin mevcut kalkınma farklarını daha da derinleştirmesi riskini taşımaktadır.