MLETR Nedir?

MLETR (Devredilebilir Elektronik Kayıtlar Model Kanunu), Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) tarafından geliştirilmiş ve kâğıt ortamda düzenlenen ve zilyetliğin devriyle hak devrine imkân veren konşimento, poliçe, bono ve depo makbuzu gibi devredilebilir belge veya araçların elektronik ortamda hukuken tanınabilmesi için hazırlanan bir model kanundur. Amacı, kâğıt ortamda düzenlenen devredilebilir belge ve araçların elektronik karşılıklarının hukuken tanınabilmesi için ülkelerin iç hukuklarına aktarabilecekleri bir çerçeve sunmaktır.

7 Aralık 2017'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 72/114 sayılı kararıyla tüm ülkelere elektronik ticaretle ilgili mevzuatlarını düzenlerken MLETR'yi dikkate almalarını tavsiye etmiştir.

MLETR dört bölümden oluşur: genel hükümler, işlevsel denklik hükümleri, elektronik devredilebilir kayıtların kullanımı ve sınır ötesi tanıma.

MLETR, elektronik devredilebilir kayıtların yalnızca elektronik formda olmaları nedeniyle hukuki etkiden mahrum bırakılmamasını öngörür. Ancak bir elektronik kaydın kâğıt devredilebilir belge veya araçla eşdeğer kabul edilebilmesi için MLETR’de öngörülen işlevsel denklik, kontrol ve bütünlük şartlarını karşılaması gerekir.

Bu bölüm, devredilebilir elektronik kayıtların işleyişine ilişkin kuralları belirler. Elektronik devredilebilir kayıtların güvenilir bir şekilde oluşturulması, saklanması ve devredilmesi için gerekli standartlar burada tanımlanır.

Devredilebilir elektronik kayıtların kullanımına ilişkin detaylı düzenlemeler bu bölümde yer alır. Elektronik devredilebilir kayıtların nasıl düzenleneceği, imzalanacağı ve devredileceği gibi konular ele alınır.

MLETR, elektronik devredilebilir kayıtların yabancı menşeli olmaları veya yurt dışında kullanılmış bulunmaları nedeniyle hukuki etkiden mahrum bırakılmamasını amaçlar. Bununla birlikte, sınır ötesi geçerlilik her durumda ilgili ülkenin iç hukuku ve uygulanacak maddi hukuk çerçevesinde değerlendirilir.

MLETR, UNCITRAL'ın elektronik ticaretle ilgili diğer metinlerinde de yer alan üç temel ilkeye dayanır:

Elektronik devredilebilir kayıtlar, yalnızca elektronik formda oldukları gerekçesiyle yasal etkiden, geçerlilikten veya icra edilebilirlikten mahrum bırakılamaz. Bu ilke, elektronik belgelerin kağıt tabanlı belgelerle eşit yasal statüye sahip olmasını sağlar.

MLETR, belirli bir teknolojiyi dayatmaz. İster dağıtılmış defter teknolojisi (DLT), ister token tabanlı sistemler veya başka bir teknoloji kullanılsın, tüm modellerin yasal olarak tanınmasını mümkün kılar. Bu yaklaşım, inovasyonu teşvik eder ve teknolojik gelişmelere uyum sağlar.

Elektronik devredilebilir kayıtların, kağıt tabanlı belgelerle aynı işlevleri yerine getirebilmesi gerektiğini ifade eder. Örneğin:

• Yazılılık Gerekliliği: Elektronik devredilebilir kayıtlar, içerdikleri bilginin erişilebilir ve kullanılabilir olması durumunda yazılılık gerekliliğini karşılar.
• İmza Gerekliliği: Elektronik devredilebilir kayıtlar, kişiyi doğrulayan ve iradesini gösteren güvenilir bir yöntemle imzalanmışsa, imza gerekliliğini yerine getirir.
• Devredilebilirlik: MLETR açısından “kontrol”, kâğıt belgelerdeki zilyetliğin elektronik ortamdaki işlevsel karşılığıdır. Bir elektronik devredilebilir kaydın gerçekten devredilebilir kabul edilebilmesi için, kayıt üzerinde kimin münhasır kontrole sahip olduğunun güvenilir bir yöntemle belirlenebilmesi gerekir.

MLETR, ticaretin dijitalleşmesini kolaylaştıran ve uluslararası ticaretin modernleşmesine katkı sağlayan bir dizi özelliğe sahiptir:

• Kolaylaştırıcı Etki: Elektronik devredilebilir kayıtların yasal olarak tanınmasını sağlar, ancak bunların kullanılmasını zorunlu kılmaz.
• Minimalist Yaklaşım: Mevcut kağıt tabanlı mevzuatı değiştirmeden, elektronik devredilebilir kayıtların kağıt belgelerle eşdeğer kabul edilmesini sağlar.
• Teknolojik Tarafsızlık: Belirli bir teknolojiyi dayatmaz, bu da inovasyonu destekler.
• Pragmatik Çözümler: Elektronik devredilebilir kayıtların kağıt belgelerle değiştirilebilmesini veya tam tersini mümkün kılar.
• Sınır Ötesi Kullanımın Kolaylaştırılması: MLETR, uyumlu mevzuata sahip ülkeler arasında elektronik devredilebilir kayıtların tanınmasına yönelik ortak bir hukuki zemin oluşturarak belirsizlikleri azaltır.
• Özel Sektör Dostu: İş dünyasının ihtiyaçlarına uygun, esnek bir yapı sunar.

MLETR, uluslararası ticaretin dijitalleşmesi ve modernleşmesi açısından kritik bir rol oynamaktadır. Elektronik devredilebilir kayıtların yasal olarak tanınması, ticaret süreçlerini daha hızlı, güvenilir ve verimli hale getirirken, kağıt tabanlı belgelerin neden olduğu maliyetleri ve gecikmeleri ortadan kaldırır. Ayrıca, sınır ötesi ticarette yasal belirsizlikleri azaltarak küresel ticaretin önündeki engelleri kaldırır.

• Hız ve Verimlilik: Elektronik devredilebilir kayıtlar, ticaret süreçlerini hızlandırır ve operasyonel maliyetleri düşürür.
• Hukuki Güvence: Elektronik belgelerin yasal olarak tanınması, ticaret taraflarına güven sağlar.
• İnovasyon ve Teknolojik Uyumluluk: Teknolojik tarafsızlık ilkesi, yeni teknolojilerin benimsenmesini kolaylaştırır.
• Uluslararası Ticaretin Kolaylaştırılması: Sınır ötesi tanıma, uluslararası ticarette yasal uyumu artırır.

MLETR, ticaretin dijitalleşmesi ve modernleşmesi için önemli bir araçtır. Elektronik devredilebilir kayıtların yasal olarak tanınmasını sağlayarak, ticaret süreçlerini daha hızlı, güvenilir ve verimli hale getirir. Teknolojik tarafsızlık ve işlevsel denklik ilkeleri sayesinde, inovasyonu teşvik eder ve uluslararası ticaretin önündeki engelleri azaltmayı amaçlar. MLETR, özellikle kâğıtsız ticaret, ticaret finansmanı, lojistik ve tedarik zinciri süreçlerinde dijital belge kullanımının yaygınlaşması için önemli bir hukuki altyapı sunar.