SWIFT Sistemi: Uluslararası Bankacılıkta Standartlar ve Mesaj Türleri

SWIFT (Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication), 1973 yılında Avrupa ve Amerika’daki önde gelen finans kuruluşlarının girişimiyle, 15 farklı ülkeden 239 bankanın desteğiyle kurulmuştur. Merkezi Brüksel’de bulunan platformun birincil kuruluş amacı, uluslararası ödemeler için yüksek güvenlikli ve hızlı bir iletişim ağı tesis etmektir.

Günümüzde SWIFT, yalnızca standart ödeme mesajlarını değil; dış ticaret ve hazine ürünlerine dair farklı işlem türlerine göre optimize edilmiş 9 ayrı kategori altında çok sayıda mesaj tipi sunmaktadır.

• Dış Ticaret: Akreditif açılışları, değişiklik işlemleri ve ödeme süreçleri SWIFT üzerinden yönetilir.
• Garanti Metinleri: Teminat mektupları ve kontrgarantiler sistem üzerinden elektronik ortamda düzenlenir.
• Vesaik Mukabili İşlemler: Muhabir bankalar arasındaki dökümantasyon yazışmaları ve ödemeler bu ağ ile gerçekleştirilir.
• Kurumsal Çözümler: Bankalar, SWIFT kullanıcısı firmalara hesap ekstrelerini (MT 940 vb.) iletebilir; firmalar ise ödeme talimatlarını (MT 101) bankalara bu sistemle gönderebilir.

SWIFT sistemi kullanılarak ödemelerin gerçekleştirilmesi üye bankalar arasında ilk kez 1977 yılında hayata geçti. 1977 yılına kadar yaygın olarak kullanılan Telex teknolojisi ise finans sektöründe yıllar içerisinde yerini SWIFT’e bıraktı. SWIFT 1977 yılında ilk kez mesajlaşma hizmetleriyle hayata geçtiğinde; 22 farklı ülkede yerleşik 518 banka tarafından kullanılıyordu ve hayata geçtiği ilk yıl 10 milyona yakın mesaj trafiği yaşandı.

Yıllar içerisinde SWIFT’e üye olan ve kullanmaya başlayan finansal kurumların sayısı hızla artmaya başladı ve Merkez Bankaları da bu finansal kuruluşlara dahil olmaya başladılar. 90’lı yıllarda yıllık mesaj adedi 300 milyona yaklaşırken, 2000’li yılların başlarında 3 milyar adede yaklaşan mesaj trafikleri oluşmaya başladı.

Günümüzde ise SWIFT 200’den fazla ülkede 11.000’e yakın finansal kuruluş ve firma tarafından kullanılmaktadır ve yıllık mesajlaşma trafiği 6 milyara yakındır.

SWIFT sisteminin operasyonel başarısı üç temel unsura dayanmaktadır:

• Mesajlaşma Platformu: Verilerin güvenli iletimini sağlayan altyapı.
• Bilgisayar Sistemi: Mesajları doğrulamak ve ilgili alıcıya yönlendirmek için kullanılan teknolojik merkez.
• Mesaj Standartları: Bilginin ortak bir formatta anlaşılmasını sağlayarak, kullanıcılar arası iletişimin kesintisiz ve otomatik (STP - Straight Through Processing) olarak işlenmesini mümkün kılan yapı.

SWIFT ekosistemi yalnızca bankalarla sınırlı değildir. Günümüzde uluslararası ölçekte faaliyet gösteren pek çok finansal olmayan kurumsal firma da sisteme üyedir.

• MT 101 (Request for Transfer): Firmaların bankalara transfer talimatı vermek için kullandığı mesaj türüdür. Bu sayede yazılı talimat yerine dijital ve standart bir yöntem kullanılır. Banka, gelen MT 101 mesajına istinaden MT 103 (Müşteri Ödeme Mesajı) oluşturarak işlemi tamamlar.

• MT 940 (Customer Statement): Bankaların, SWIFT üyesi firmalara hesap ekstrelerini otomatik olarak gönderdiği, mutabakat süreçlerini hızlandıran bir mesaj türüdür.

• MT 798 (Trade Envelope): Firmalar MT 798 mesaj türünü kullanarak bankalarına akreditif açılışı veya teminat mektubu düzenlenmesi için başvuru yapabilir ve bankalarından akreditif ihbarı (Advice of L/C) alabilir.

Dış ticaret ve bankacılık operasyonlarının hatasız yürütülmesi için sistemin teknik gerekliliklerinin doğru analiz edilmesi sürece dahil olan taraflar açısından önem taşır.

RMA ilişkisi; SWIFT kullanıcılarının (yani bankaların) SWIFT mesajlarını birbirlerine gönderebilmeleri ve alabilmeleri için birbirlerine karşılıklı yetki vermeleri olarak tanımlanabilir.

Çok az sayıda mesaj tipi dışında; pek çok mesaj tipinin karşı tarafa gönderilebilmesi veya karşı taraftan alınabilmesi için tarafların karşılıklı olarak birbirlerini yetkilendirmiş olması gerekir. Karşılıklı verilen bu yetkilendirme RMA ilişkisi olarak adlandırılır.

SWIFT kullanıcılarının karşı tarafa herhangi bir mesajı gönderebilmesi ve/veya kendisine gönderilen bir mesajı alabilmesi için BIC Kodu’na ihtiyacı vardır. Her bir SWIFT kullanıcısının tek ve sadece kendisine özel bir BIC kodu vardır.

BIC, Uluslararası ISO standartlarına bağlı olarak (ISO 9362) oluşturulan bir koddur. Bu standart, kurumlar için tanımlayıcı olan BIC kodunun unsurlarını ve yapısını belirler. BIC kodu SWIFT’e başvurularak alınabilir veya mevcut BIC kodu yine SWIFT’e başvurularak değiştirilir.

BIC kodu değişikliği genelde SWIFT kullanıcısı isim değişikliğine gitmişse yapılır ancak çoğu zaman SWIFT kullanıcısı isim değişikliğine gitse de mevcut BIC kodunu kullanmaya devam eder ve isim değişikliği ile birlikte BIC kodunun da güncellenmesi bir zorunluluk değildir.

BIC Kodları 8 ya da 11 karakterli olur. 8 karakterli kullanımlarda; ilk 4 karakter kurumu tanımlayan kısım, 5. ve 6. karakterler Ülke Kodu, 7. ve 8. karakterler ise genelde kurumun bulunduğu şehir kodudur. 11 karakterli kullanımlarda ise 8 karakterin devamındaki son 3 karakter SWIFT kullanıcısı tarafından tercih ediliyorsa Şube kodu olarak kullanılır.

Örneğin Citibank New York’un BIC kodu CITIUS33 ’tür. Citibank Londra’nın BIC kodu ise CITIGB2L’dir. İlkinde ülke kodu US ikincisinde ise GB’dir, ancak Citibank’ı temsil eden ilk 4 karakter (CITI) sabittir.

ACK (Acknowledgement): SWIFT mesajları ile ilgili olarak sıkça kullanılan ACK terimi; SWIFT mesajının, gönderen bankanın SWIFT sisteminden başarıyla çıkıp alıcı tarafın SWIFT sistemine ulaştığı anlamına gelir. Herhangi bir SWIFT mesajında NetworkACK ibaresinin olmaması; SWIFT mesajının gönderen bankanın sisteminden henüz çıkmadığı anlamına gelir.

Diğer taraftan bir mesajın ACK almış olması, mesajı alan tarafın mesajın içeriğini de kabul ettiği anlamına gelmez.

Örneğin Amir Banka’nın açtığı bir akreditife sonradan MT 707 mesajı ile değişiklik yapması ve MT 707 mesajının ACK almış olması, değişikliklerin lehtar veya teyit bankası tarafından kabul edildiği anlamına gelmez.