Mal Alım Satım Sözleşmeleri

Mal alım satım sözleşmeleri, ithalatçı ve ihracatçı arasındaki ticari ilişkinin temelini oluşturan, tarafların hak ve yükümlülüklerini düzenleyen temel belgelerden biridir. Pazarlık sürecinin tamamlanmasının ardından, sözleşmenin hazırlanması, ticaretin sorunsuz bir şekilde gerçekleşmesi ve olası anlaşmazlıkların önlenmesi açısından kritik bir aşamadır.

Bir mal alım satım sözleşmesi, en basit haliyle şu taahhütleri içerir:

• Satıcı: Sözleşmede belirlenen nitelik, miktar, kalite, ambalaj, teslim ve belge şartlarına uygun malları alıcıya teslim etmeyi taahhüt eder.
• Alıcı: Malların bedelini, sözleşmede belirlenen şekilde ve sürede ödeyeceğini taahhüt eder.

Sözleşme, tarafların haklarını korumak ve ticaretin her aşamasında ortaya çıkabilecek riskleri en aza indirmek için hazırlanır. İyi hazırlanmış bir sözleşme, uyuşmazlık halinde tarafların iddia ve savunmalarını somutlaştırmasına, yükümlülüklerin kapsamını ortaya koymasına ve delil değerlendirmesine katkı sağlar.

Mal alım satım sözleşmesinin hazırlanması, hem satıcı hem de alıcı açısından ticari, operasyonel, finansal ve hukuki değerlendirme gerektiren çok disiplinli bir süreçtir. Bu süreçte:

Satış ve Üretim/Tedarik Bölümü: Potansiyel teslimat tarihlerini ve fiyatları belirler.

Dış Ticaret Bölümü: İthalatçının gümrük işlemleri için ihtiyaç duyacağı belgelerin düzenlenip düzenlenemeyeceğini değerlendirir.

Risk/Kredi Kontrol Bölümü: Alıcı, ülke, sektör ve işlem risklerini değerlendirerek ödeme şekline, teminat ihtiyacına ve kredi limitlerine ilişkin öneriler geliştirir.

Hukuk Bölümü: Sözleşmenin hangi ülke hukukuna tabi olacağı ve yerel hukuka uygunluğu değerlendirilir.

Herhangi bir uyuşmazlık durumunda iyi hazırlanmış bir sözleşme; tarafların yükümlülüklerinin, teslim ve ödeme şartlarının, uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm mekanizmasının ortaya konulmasına yardımcı olur. Bu yönüyle, tarafların iddia ve savunmalarının değerlendirilmesinde önemli bir referans niteliği taşır. Bu nedenle, pazarlık sürecinde ortaya çıkan en kritik sorulardan biri, sözleşmenin hangi ülke hukukuna tabi olacağıdır.

Bunun nedeni, yerel hukukların duruma bağlı olarak avantaj ve dezavantajlar barındırmasının yanı sıra ülkeden ülkeye farklılık göstermesidir. Aynı şartlarda mahkemeye intikal eden bir olayda, çıkacak sonucun ülkeden ülkeye değişiklik gösterebilmesi bu durumu daha da önemli hale getirmektedir.

Örneğin İngiliz hukukunda, genel olarak sözleşmenin kurulması bakımından tarafların karşılıklı edimleri veya hukuken tanınabilir bir değer değişimi anlamına gelen “consideration” kavramı önem taşırken; Fransız hukukunda sözleşmenin geçerliliği, tarafların rızası, sözleşme ehliyeti ve sözleşme konusunun hukuka uygun ve belirli olması gibi unsurlarla değerlendirilir. Bu nedenle uygulanacak hukuk seçimi yalnızca şekli bir tercih değil, tarafların hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyen stratejik bir konudur.

Bu nedenle, sözleşme imzalanmadan önce işlem özelinde uygulanacak hukuk, karşı tarafın yerel mevzuatı ve uyuşmazlık çözüm mekanizması bakımından uzman hukuk görüşü alınması önerilir.

• Pratik ve yapılandırılmış: Taraflara, temel sözleşme hükümlerini sistematik biçimde düzenleyebilecekleri bir çerçeve sunar.
• Dengeli yaklaşım: Tarafların ticari rollerini dikkate alan ve işlem özelinde uyarlanabilecek hükümler için başlangıç noktası sunar.
• Netlik: Tarafların hak ve yükümlülüklerini kapsamlı bir şekilde tanımlar.

Bir mal alım satım sözleşmesinde aşağıdaki hususların açıkça belirtilmesi önerilir. Bu unsurlar, ticaretin herhangi bir aşamasında ortaya çıkabilecek anlaşmazlıklarda tarafların yükümlülüklerinin, iddia ve savunmalarının değerlendirilmesi açısından önemli bir referans niteliği taşır.

• Tarafların tam unvanı, adresi, vergi/ticaret sicil bilgileri,
• Sözleşmenin yürürlük tarihi ve süresi,
• Proforma fatura, sipariş formu ve sözleşme hükümleri arasında çelişki olması halinde öncelik sırası,
• Malın tanımı, miktarı, kalitesi,
• Sözleşme konusu malların birim fiyatı, toplam tutarı ve ödeme döviz cinsi,
• Ödeme şekli,
• Ödeme vadesi,
• Teslim şekli,
• Yükleme tarihleri,
• Malın yükleneceği ve teslim edileceği yer,
• Kısmi sevkiyat ve aktarma hükümleri,
• Fazla/eksik yükleme toleransı,
• Mülkiyetin geçişi,
• Ambalaj, etiketleme ve işaretleme şartları,
• Kalite kontrol, muayene, kabul ve red prosedürleri,
• Ayıp, garanti ve reklamasyon süreleri,
• Anlaşmazlık halinde hangi ülke hukukunun ve hangi mahkemelerin dava için yetkili olacağı,
• Belgelerin adı, düzenleyen kurum/kişi, asıl/kopya nüsha sayısı, belge tarihi, taşıma belgesi türü, belge üzerinde yer alması gereken bilgiler ve ibraz süresi,
• Herhangi bir sertifika (gözetim/denetim sertifikası, kalite sertifikası vb.) düzenlenip düzenlenmeyeceği, kim tarafından düzenleneceği,
• Hasar ve ziya riskinin satıcıdan alıcıya geçtiği nokta,
• Çıkış ve giriş gümrük işlemlerinin hangi tarafça yapılacağı,
• Sigorta sorumluluğunun hangi tarafa ait olduğu, sigorta kapsamı, sigorta bedeli ve lehtar bilgileri
• Taşıyıcının veya taşıma organizasyonundan sorumlu tarafın bilgileri; taşıyıcının sözleşme aşamasında belli olmaması halinde belirleme yöntemi
• Sözleşme iptal şartları
• Malların zamanında yüklenmemesi durumunda yükümlülükler ve cezai yaptırımlar
• Malların anlaşmaya varılan kalitede çıkmaması durumunda yükümlülükler ve cezai yaptırımlar
• Mücbir sebep ve hardship/aşırı ifa güçlüğü halleri, bildirim süreleri, sözleşmenin askıya alınması, uyarlanması veya feshi koşulları
• Yaptırımlar, ihracat kontrolü, yolsuzlukla mücadele, kara para aklamanın önlenmesi ve diğer uyum hükümleri,
• Banka masraflarının hangi tarafa ait olduğu
• Gizlilik
• Vergi, resim, harç ve diğer mali yükümlülükler,
• Tahkim veya alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizması,
• Sözleşmenin devri,