Akreditif Kapsamında Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) Hazırlama

Menşe şahadetnamesi (certificate of origin), malların menşe ülkesini veya yerini beyan ya da tasdik eden ve akreditifli işlemlerde sıklıkla talep edilen belgelerden biridir.

ISBP 821’in L1–L8 paragrafları, UCP 600’e tabi bir akreditif kapsamında ibraz edilen menşe şahadetnamesinin bankalar tarafından hangi standart bankacılık uygulamaları çerçevesinde inceleneceğini açıklar ve söz konusu paragraflarda aşağıdaki konular açıklanır:

• Belgenin akreditif kapsamında kabul edilebilir olması için kim tarafından düzenlenebileceği,
• Belgenin işlevini yerine getirmesi için hangi bilgileri ve tasdiki içermesi gerektiği,
• Belgedeki bilgilerin akreditif şartları ve diğer belgelerle nasıl ilişkilendirileceği.

Bankalar belgeleri incelerken:

• Akreditif şartlarını,
• UCP 600 hükümlerini,
• ISBP 821’de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamalarını

birlikte dikkate alır.

Dolayısıyla ''Uygun İbraz'' gerçekleştirilebilmesi için sadece akreditif şartlarının yerine getirilmesi yeterli değildir.

Akreditif metninde ayrıca yazılmamış olsa bile, UCP 600 hükümleri ve ISBP 821’de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamaları akreditif kapsamında menşe şahadetnamesi hazırlanırken temel alınmalıdır. Aksi halde rezerv (discrepancy) riski doğabilir.

UCP 600 ve ISBP 821 kuralları akreditif şartlarıyla açıkça değiştirilmedikçe veya uygulama dışı bırakılmadıkça uygulanır.

Bu şu anlama gelir:

• Amir banka, akreditif şartlarında UCP 600'ün veya ISBP 821'in bazı hükümlerini açıkça değiştirebilir veya uygulama dışı bırakabilir.
• Akreditif şartlarında açıkça yasaklanan bir koşul, UCP 600 veya ISBP 821'in açıkça izin verdiği bir durum olsa bile uygulanamaz.
• UCP 600 veya ISBP 821 çerçevesinde rezerv riski doğurabilecek bir unsur, akreditif metninde açıkça izin verilen özel bir şart kapsamında yer alıyorsa, belge bu özel şart çerçevesinde değerlendirilir.

Bu nedenle, akreditif kapsamında talep edilen belgeler hazırlanırken akreditifin tüm şartları ve varsa değişiklikleri baştan sona, birbiriyle bağlantılı ve bütünsel olarak incelenmelidir.

Akreditif kapsamında Menşe Şahadetnamesi (Certificate of Origin) hazırlarken, ISBP 821'in ilgili maddeleri doğrultusunda aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

Akreditif şartlarında açıkça talep edilmemiş olsa dahi, Menşe Şahadetnamesinde yer alan bilgiler ile akreditif kapsamında ibraz edilen ticari faturadaki (Commercial Invoice) mallar arasında açık bir ilişki kurulabilmelidir.

ISBP 821’in L4 paragrafına göre bir menşe şahadetnamesi faturada belirtilen mallarla ilişkili olduğu aşağıdaki yöntemlerden biriyle gösterilebilir:

• Akreditifteki mal tanımıyla uyumlu veya bu tanımla çelişmeyen genel ifadeler içeren bir mal tanımına yer verilmesi ya da
• İbrazı istenen başka bir belgede bulunan mal tanımına atıfta bulunulması veya menşe şahadetnamesinin eki ve ayrılmaz bir parçasını oluşturan bir belgede yer alan mal tanımıyla bağlantı kurulması.

ISBP 821'in L1 ve L2 paragraflarında;

• Akreditif şartlarında bir menşe sertifikasının ibrazı istendiğinde, bu şart fatura edilen mallarla ilişkili olduğu görülen ve malların menşeini beyan eden imzalı bir sertifikanın ibrazı ile yerine getirilmiş sayılır.

• Eğer akreditif şartları, menşe belgesinin GSP Form A gibi menşe sertifikasının belirli bir formunun ibrazını istediğinde sadece o belirli formdaki belgenin ibraz edilmesi gerekir.

Menşe belgesinin kim tarafından düzenleneceği konusu, sıkça rezerv alınan alanlardan biridir. Bu husus ISBP 821'in L3 paragrafında kapsamlı şekilde ele alınmıştır:

• Bir menşe sertifikası akreditifte belirtilen kişi veya kuruluş tarafından düzenlenmelidir.
• Akreditif menşe belgesini düzenleyecek tarafın adını belirtmediğinde, herhangi bir kişi veya kuruluş menşe sertifikasını düzenleyebilir.
• Akreditif, menşe belgesinin lehtar, ihracatçı veya imalatçı tarafından düzenlenmesini talep ediyorsa; duruma göre belgenin ihracatçı, imalatçı ya da lehtarın adını açıkça göstermesi kaydıyla bir Ticaret Odası (Chamber of Commerce), Chamber of Industry, Association of Industry, Economic Chamber, Customs Authorities ve Department of Trade veya benzeri, fakat bunlarla sınırlı olmayan taraflarca düzenlenen menşe sertifikası da kabul edilebilir.
• Akreditif şartlarında bir Ticaret Odası (Chamber of Commerce) tarafından düzenlenecek bir menşe sertifikasının ibrazı istendiğinde, bu şart Chamber of Industry, Association of Industry, Economic Chamber, Customs Authorities ve Department of Trade veya benzeri bir kuruluş tarafından düzenlenen bir menşe sertifikasının ibrazıyla da yerine getirilmiş olur.

Menşe şahadetnamesinde yer alan "consignee" (gönderilen taraf) kısmına ilişkin uluslararası standart bankacılık uygulamaları ISBP 821'in L5 paragrafında açıklanmıştır.

Consignee (gönderilen taraf) bilgileri, ibraz edilen taşıma belgesi (konşimento, CMR, AWB vb.) üzerindeki consignee bilgileriyle uyumlu olmalı ve çelişki barındırmamalıdır.

Ancak, akreditifte taşıma belgesinin;

• “To order” (Emre yazılı)
• “To the order of shipper” (Yükleyicinin emrine)
• “To order of issuing bank” (Amir banka emrine)
• “To order of nominated bank / negotiating bank” (Görevli/İştira bankası emrine)
• “Consigned to issuing bank” (Amir bankaya gönderilmiş)

şeklinde düzenlenmesi istendiğinde, menşe sertifikası lehtar hariç akreditifte ismi geçen herhangi bir kişi veya kuruluşu Consignee (gönderilen taraf) olarak gösterebilir.

Akreditif şartlarında açıkça bir menşe şahadetnamesi ibraz etmesi istenmeyebilir. Ancak akreditif metninin herhangi bir bölümünde, örneğin 47A – Ek Şartlar alanında, malların menşei belirtilmişse (ör. “Origin of goods: Germany”), menşe ülkesinin bütün belgelerde ayrıca gösterilmesi tek başına zorunlu değildir. Ancak ibraz edilen bir belgede menşe bilgisi bulunuyorsa bu bilgi, akreditifte belirtilen menşe ülkesiyle çelişmemelidir.

Bu durumda menşe şahadetnamesi sunulması zorunlu olmasa dahi fatura, paketleme listesi veya taşıma belgesi gibi belgelerde menşe bilgisine yer veriliyorsa bu bilgi, akreditifte belirtilen menşe ülkesiyle uyumlu olmalıdır. Akreditifteki menşe bilgisiyle çelişen herhangi bir beyan, belgelerin rezervli kabul edilmesine yol açabilir. Bu husus ISBP 821'in L7 paragrafında ele alınmıştır.

Menşe şartı herhangi bir belgeye bağlanmamışsa bu şart, UCP 600’ün belgeye bağlı olmayan koşullara ilişkin hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.

ISBP 821'in L6 paragrafına göre; bir menşe belgesi, akreditif lehtarından veya ibrazı istenen diğer herhangi bir belgede yükleyici (shipper) olarak gösterilen taraftan farklı bir kişi veya kuruluşu, malı gönderen (consignor) veya ihracatçı (exporter) olarak gösterilebilir.

Menşe Şahadetnamesinde yer alan ihracatçı veya gönderici (exporter/consignor) bilgisi, akreditif lehtarından (beneficiary) farklı bir firmaya ait olabilir. Bu durumda, ISBP 821’in L8 paragrafı uyarınca, Menşe Şahadetnamesinde ibraz edilen ticari faturanın tarih ve numarasından farklı bir fatura tarihine ve numarasına atıfta bulunulması mümkündür.