Akreditifte Uygun Olmayan İbraz ve Rezervli Vesaik
Akreditif temel olarak, akreditif şartlarında talep edilen belgelerin (vesaik), akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına ve ISBP 821'de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamalarına uygun olarak, akreditif şartlarında belirlenen süreler içerisinde belirlenen ibraz bankasına sunulması halinde (Uygun İbraz), Amir Banka'nın ve varsa Teyit Bankası'nın akreditifin kullanım şekline göre ödeme yapmayı, vadeli ödeme taahhüdüne girmeyi veya poliçeyi kabul etmeyi geri dönülemez biçimde üstlendiği belgeye dayalı, şartlı ve bağımsız bir banka taahhüdüdür.
Amir bankanın akreditiften, teyit bankasının ise eklediği teyitten doğan taahhüdünü yerine getirmesi, uygun ibrazın gerçekleşmesine bağlıdır. Bu nedenle lehtarın (ihracatçının), talep edilen belgeleri akreditif şartlarına ve uygulanabilir kurallara uygun şekilde hazırlaması büyük önem taşır.
Uygun ibraz; sunulan belgelerin akreditif şartlarına, UCP 600’ün uygulanabilir hükümlerine ve ISBP 821'de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamasına uygun olduğu bir ibrazdır. Bunun için gereken belgelerin belirtilen sayıda ve biçimde, akreditifte öngörülen süre içinde ve geçerli ibraz yerinde sunulması gerekir.
Bankalar, malların veya hizmetlerin fiilî durumunu değil, ibraz edilen belgeleri inceler. Bu nedenle malların satış sözleşmesine uygun biçimde yüklenmiş olması, belgeler uygun değilse tek başına akreditif kapsamında ödeme yapılmasını sağlamaz.
Rezerv (Discrepancy) ve Rezervli Vesaik (Discrepant Documents) Nedir?
Rezerv; lehtar tarafından bankaya sunulan vesaikin (belgelerin), akreditif şartları, UCP 600 kuralları veya ISBP 821'de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamalarına uygun şekilde düzenlenmemesi durumudur. Teknik olarak bir "uyumsuzluk" ifadesi olan rezerv, sunulan belgelerin banka tarafından "uygun ibraz" (complying presentation) olarak kabul edilmesini engelleyen her türlü eksiklik veya çelişkiyi ifade eder.
Lehtar tarafından ibraz edilen belgeler (vesaik), aşağıdaki durumlardan en az birinin mevcut olması hâlinde rezervli vesaik (discrepant documents) ya da uygun olmayan ibraz (non-complying presentation) olarak değerlendirilir:
- Belgeler, akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına veya ISBP 821'de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamalarına uygun şekilde düzenlenmemişse,
- Aynı belge içerisindeki veya farklı belgelerdeki bilgiler birbirleriyle çelişiyorsa,
- Akreditifte istenen belgeler eksik sayıda ibraz edilmişse veya bazı belgeler hiç ibraz edilmemişse.
- İbraz, uygulanabilir ibraz süresinden veya akreditifin vade tarihinden sonra yapılmışsa,
Örneğin akreditifte son yükleme tarihi 02.11.2028 olarak belirlenmişken, taşıma belgesinde bu tarihin 08.11.2028 olarak görünmesi 'geç yükleme' (late shipment) rezervine neden olur. Bu durum, belgeler üzerinde bir rezerv (uyumsuzluk) nedenidir ve ilgili vesaik seti bu haliyle 'rezervli vesaik' olarak sınıflandırılır.
Görevi doğrultusunda hareket eden görevli banka, varsa teyit bankası veya amir banka ibrazın uygun olmadığına karar verirse ödeme ya da iştira işlemini reddedebilir. Ancak rezerv bildirimi, UCP 600’de öngörülen şekilde ve sürede yapılan bir ret bildirimiyle yapılmalıdır. Aksi halde amir banka (issuing bank) veya teyit bankası (confirming bank), belgelerin uygun ibraz oluşturmadığını ileri sürme hakkını kaybedebilir.
Rezervli Vesaik Hiçbir Şartta Ödenmez mi?
Rezervli vesaik, ibrazın her durumda kesin olarak reddedileceği anlamına gelmez. Amir banka, kendi takdirine bağlı olarak tespit edilen uygunsuzlukların kabul edilip edilmediğini amire sorabilir. Amirin rezervleri kabul etmesi hâlinde amir banka bu kabulü değerlendirerek ibrazı karşılayabilir; ancak amirin kabulü, amir banka bakımından tek başına otomatik bir ödeme yükümlülüğü doğurmaz.
Vesaikin Rezervli Olması Durumunda Karşılaşılabilecek Senaryolar
Bankaların aynı ibraz hakkında farklı sonuçlara ulaşması, hangi bankanın değerlendirmesinin UCP 600 ve uluslararası standart bankacılık uygulamasına uygun olduğunun ayrıca incelenmesini gerektirir. Bir bankanın rezerv bildirmesi, ilgili rezervin kendiliğinden geçerli olduğu anlamına gelmez. Bankalar arasındaki ödeme ve geri ödeme yükümlülükleri; ibrazın objektif olarak uygun olup olmamasına, ilgili bankanın hangi sıfatla hareket ettiğine ve UCP 600 - Madde 16 kapsamındaki bildirim şartlarının yerine getirilip getirilmediğine göre belirlenir.
UCP 600 - Madde 16 (c) kapsamında; görevi doğrultusunda hareket eden görevli banka, varsa teyit bankası veya amir banka ibrazın uygun olmadığına karar verirse ibrazı karşılamayı veya iştira etmeyi reddedebilir. Ret kararı verilmesi hâlinde ibraz edene tek bir ret bildirimi gönderilmelidir. Bu bildirimde:
- Bankanın ibrazı karşılamayı veya iştira etmeyi reddettiği;
- Ret gerekçesi yapılan uygunsuzlukların her biri;
- Belgelerin elde tutulacağı, iade edileceği veya alınmış talimatlar doğrultusunda işleme alınacağı
açıkça belirtilmelidir. Bildirim, ibraz gününü izleyen beşinci banka iş gününün kapanışından geç olmamak üzere yapılmalıdır.
Vesaik ibrazı sonrasında ortaya çıkabilecek senaryolar aşağıda özetlenmiştir:
Görevi çerçevesinde hareket eden bir görevli banka, varsa bir teyit bankası veya amir banka bir ibrazın uygun olmadığını belirlediğinde ibrazı karşılamayı veya iştira etmeyi reddedebilir.
UCP 600 - Madde 16(a)
Görevli Banka İbrazı Uygun Bulur, Teyit Bankası Rezerv Tespit Ederse:
Teyit bankasının görevli bankaya karşı geri ödeme yükümlülüğü, görevli bankanın uygun bir ibrazı görevine uygun biçimde ödeme veya iştira konusu yapmış olmasına bağlıdır. İbraz gerçekten uygun değilse teyit bankası, UCP 600 - Madde 16’daki ret bildirimi şartlarına uymak kaydıyla geri ödeme talebini reddedebilir. Bu durumda:
- Teyit Bankası (Confirming Bank), Görevli Banka’ya ödeme yapmak zorunda değildir.
- Teyit Bankası, vesaik asılları henüz kendisine ulaşmadan önce Görevli Banka’nın talebi üzerine ödeme yapmışsa, bu ödemeyi Görevli Banka’dan geri talep etme hakkına sahiptir.
- Görevli Banka (Nominated Bank), lehtar ile yaptığı anlaşma gereği ödemeyi rücu edilebilir (with recourse) şekilde gerçekleştirmişse, ödediği tutarı lehtardan geri isteme hakkına sahip olabilir.
Görevli Banka İbrazı Uygun Bulur, Amir Banka Rezerv Tespit Ederse:
Amir bankanın görevli bankaya geri ödeme yükümlülüğü, görevli bankanın görevine uygun biçimde hareket ederek uygun bir ibrazı ödeme veya iştira konusu yapmış olmasına bağlıdır. Amir banka ibrazın uygun olmadığı sonucuna ulaşırsa, UCP 600 - Madde 16’daki şartlara uygun bir ret bildirimi yaparak geri ödeme talebini reddedebilir.
- Amir Banka (Issuing Bank), Görevli Banka’ya ödeme yapmak zorunda değildir.
- Eğer Amir Banka, vesaik asılları henüz kendisine ulaşmadan önce Görevli Banka’nın talebi üzerine ödeme yapmışsa, bu ödemeyi Görevli Banka’dan geri talep etme hakkına sahiptir.
- Görevli Banka (Nominated Bank), lehtar ile yaptığı anlaşma gereği ödemeyi rücu edilebilir (with recourse) şekilde gerçekleştirmişse, ödediği tutarı lehtardan geri isteme hakkına sahip olabilir.
Teyit Bankası Uygun Bulur, Amir Banka Rezerv Tespit Eder ise;
- Amir Banka (Issuing Bank), Teyit Bankası’na ödeme yapmak zorunda değildir.
- Eğer Amir Banka, vesaik asılları henüz kendisine ulaşmadan önce Teyit Bankası’nın talebi üzerine ödeme yapmışsa, bu ödemeyi Teyit Bankası’ndan geri talep etme hakkına sahiptir.
- Teyit Bankası (Confirming Bank), ibrazı uygun ibraz olarak kabul edip honour/negotiation gerçekleştirdiyse, artık lehtara karşı geri dönülemez taahhüdü gereği kural olarak rücu imkânı çok sınırlıdır; istisnalar bankanın lehtar ile yaptığı ayrı sözleşme/yan düzenlemelere bağlı olabilir.
Bir amir banka ibrazı karşılamayı reddettiği veya bir teyit bankası ibrazı karşılamayı veya iştira etmeyi reddettiği ve bu konuda bu madde uyarınca bildiride bulunduğu takdirde yapılmış olan herhangi bir rambursmanın faiziyle birlikte geri ödenmesini istemeye hak kazanacaktır.
UCP 600 - Madde 16(g)
Rezerv Bildiriminin Yeniden Değerlendirilmesi
- ret bildiriminde belirtilen rezerv açıkça tanımlanmalı,
- ilgili akreditif şartına ve belge verisine atıf yapılmalı,
- rezervin neden geçersiz olduğu UCP 600 ve ISBP 821 çerçevesinde açıklanmalı,
- ret bildiriminin Madde 16’daki süre ve içerik şartlarını karşılayıp karşılamadığı kontrol edilmelidir.
Bildirilen rezervin geçerli olmadığının anlaşılması veya banka tarafından kabul edilmesi, ibrazın ve buna bağlı ödeme ya da geri ödeme yükümlülüklerinin yeniden değerlendirilmesini sağlayabilir.