UCP 600'ün Tarihçesi ve Gelişim Süreci
Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan Uniform Customs and Practice for Documentary Credits — UCP 600, dünya genelindeki akreditif işlemlerinde yaygın biçimde kullanılan özel nitelikli bir kurallar bütünüdür. ICC tarafından geliştirilen UCP, uluslararası ticarette en geniş kabul gören özel sektör kurallarından biri olarak değerlendirilmektedir.
UCP 600 doğrudan bir yasa veya uluslararası anlaşma niteliğinde değildir. Bununla birlikte bir akreditifin açıkça UCP 600’e tabi olduğunu belirtmesi hâlinde, akreditif metninde açıkça değiştirilen veya hariç tutulan hükümler saklı kalmak üzere, UCP 600 kuralları akreditifin ilgili tarafları bakımından uygulanır. UCP hükümlerinin uygulanması, bankaların uygulanabilir yaptırım, müşteri kabulü, kara para aklamanın ve terörün finansmanının önlenmesi veya diğer düzenleyici yükümlülüklerini bertaraf etmez.
Belgeler hazırlanırken ve incelenirken akreditif şartları, uygulanabilir UCP 600 hükümleri ve uluslararası standart bankacılık uygulaması birlikte değerlendirilir. Akreditifin UCP 600 hükümlerini açıkça değiştirdiği veya hariç tuttuğu durumlarda, bu değişikliğin kapsamı ayrıca dikkate alınır.
Bu nedenle yalnızca bankaların dış ticaret operasyon ekiplerinin değil, ihracatçı firmalarda belge hazırlama ve ibraz süreçlerini yöneten profesyonellerin de UCP 600 ile ISBP 821’in belge hazırlama ve inceleme prensiplerine hâkim olması, uygunsuzluk — uygulamada yaygın kullanılan ifadeyle rezerv — riskinin azaltılması ve daha etkin yönetilmesi açısından kritik önem taşır.
ISBP 821 Nedir?
International Standard Banking Practice for the Examination of Documents under UCP 600 — ISBP 821, UCP 600’e tabi akreditiflerde uluslararası standart bankacılık uygulamasının farklı belge türlerine nasıl yansıdığını ayrıntılandıran tamamlayıcı bir ICC yayınıdır. ISBP 821, UCP 600’ü değiştiren, genişleten veya onun yerine geçen yeni bir UCP sürümü değildir; belge hazırlama ve inceleme sürecinde dikkate alınan uluslararası standart bankacılık uygulamasını somutlaştırır. Bu nedenle UCP 600 ile birlikte okunmalı; akreditifin açık şartları ve akreditif metninde UCP hükümlerine getirilen değişiklikler ayrıca dikkate alınmalıdır.
UCP Öncesi Dönem: Ortak Bir Dil Arayışı
Özellikle 20. yüzyılın başlarında akreditif işlemleri, farklı ülkelerin hukuk sistemleri, bölgesel kurallar ve bankacılık teamülleri doğrultusunda yürütülüyordu. Uygulamalar arasında yeknesaklık bulunmaması, sınır ötesi işlemlerde yorum farklılıklarına, belirsizliğe ve uyuşmazlıklara neden olabiliyordu.
UCP’den önceki önemli standardizasyon girişimlerinden biri, 1920’de New York’taki bir grup banka tarafından yayımlanan Regulations Affecting Export Commercial Credits olmuştur. Kurallar, hazırlanmasına katkıda bulunan 34 finansal kuruluş tarafından desteklenmiş; ancak benimsenmesi büyük ölçüde bu çevreyle sınırlı kalmıştır. Metin 1926’da gözden geçirilmiş; sonraki yıllarda Avrupa’daki bankacılık çevreleri de ortak akreditif kuralları geliştirmeye yönelik çalışmalara daha yoğun biçimde katılmıştır.
1920'lerin ortalarında ise Avrupa'da bölgesel hareketler hız kazanmıştır. Fransa, Almanya, İtalya ve İskandinav ülkeleri kendi kurallarını üretmiştir. Örneğin 1928’de Kopenhag’ın önde gelen bankaları, kendi açtıkları akreditiflerin işleme alınmasına ilişkin Joint Regulations Governing the Handling of Documentary Credits Opened with the Principal Copenhagen Banks başlıklı ortak kuralları yayımlamıştır.
Küresel Standardizasyon ve Revizyonlar
Uluslararası düzeydeki çalışmalar, 1927 tarihli taslak düzenlemelerle devam etmiş; 1929’da Uniform Regulations for Commercial Documentary Credits başlıklı yeni bir taslak hazırlanmıştır. ICC ulusal komitelerinin 1932’de bu metni uluslararası kuralların geliştirilmesine temel oluşturacak şekilde gözden geçirme kararı almasının ardından, ilk UCP metni 1933’te ICC Broşür No. 82 olarak yayımlanmıştır.
Değişen lojistik modelleri, gelişen iletişim teknolojileri ve finansal ihtiyaçlar doğrultusunda UCP kuralları tarih boyunca şu revizyonlardan geçmiştir:
- 1933 (Yayın No. 82) - Akreditif uygulamalarını uluslararası düzeyde yeknesaklaştırmayı hedefleyen ilk UCP metni.
- 1951 (Yayın No. 151) - İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde genişleyen uluslararası ticaret ve bankacılık uygulamalarına uyum sağlayan ilk büyük revizyon.
- 1962 (Yayın No. 222) - Kuralların daha geniş uluslararası kabul kazanmasını sağlayan; Birleşik Krallık ve İngiliz Milletler Topluluğu ülkelerindeki bankaların katılımı bakımından dönüm noktası oluşturan revizyon.
- 1974 (Yayın No. 290) - Değişen taşıma, lojistik ve belge uygulamalarını dikkate alan güncelleme.
- 1983 (UCP 400) - Teknolojik gelişmeler ve değişen bankalar arası iletişim ile ticaret uygulamalarına uyumu güçlendiren revizyon.
- 1993 (UCP 500) - Belge inceleme ölçütleri, bankaların sorumlulukları ve taşıma belgelerine ilişkin kuralları kapsamlı biçimde yeniden ele alan revizyon.
- 2007 (UCP 600) - Kuralları sadeleştiren, tanım ve yorum hükümleri getiren ve bankaların belge inceleme süresini ibraz gününü izleyen en fazla beş banka iş günü olarak belirleyen güncel sürüm. UCP 600, ICC Bankacılık Komisyonu tarafından 25 Ekim 2006’da onaylanmış, Aralık 2006’da yayımlanmış ve 1 Temmuz 2007’de yürürlüğe girmiştir.
Her revizyon, döneminin bankacılık uygulamaları, taşıma yöntemleri, belge düzeni, iletişim teknolojileri ve uyuşmazlık alanları dikkate alınarak hazırlanmıştır.
UCP 500’de 49 adet olan madde sayısı UCP 600'de 39 adede indirmiş; “Tanımlar” ve “Yorumlar” başlıklı yeni maddeler getirilmiş; belge incelemesinde kullanılan “makul süre” kavramı, ibraz gününü izleyen en fazla beş banka iş günlük kesin süreyle değiştirilmiş; ödeme, iştira, vadeli ödeme ve taşıma belgelerine ilişkin çeşitli hükümler yeniden düzenlenmiştir.