Lehtar (Beneficiary) - Akreditif Sürecindeki Rolü ve Önemi

Akreditif işlemlerinde, lehtar ile ilgili bilgiler, akreditif açılışı için kullanılan MT 700 SWIFT mesajı içinde 59 – Beneficiary alanında yer alır.

MT 700 mesajındaki zorunlu 59 – Beneficiary alanında, lehine akreditif açılan tarafın adı veya ticaret unvanı ile adres bilgileri belirtilir. Lehtar, kendisine ihbar edilen akreditifteki bilgileri ticari kayıtlarıyla karşılaştırmalı; önemli bir yanlışlık veya belirsizlik varsa belge düzenlemeye ve yüklemeye başlamadan önce değişiklik talep etmelidir.

UCP 600 madde 14(j) uyarınca, lehtarın veya amirin şart koşulan bir belgede gösterilen adresinin akreditifte belirtilen adresle birebir aynı olması gerekmez. Ancak belgede gösterilen adres, akreditifte ilgili taraf için belirtilen adresle aynı ülkede bulunmalıdır. İletişim bilgileri kural olarak dikkate alınmayabilir. Bununla birlikte, amirin adresi ve iletişim kurma ayrıntıları UCP 600 - 19, 20, 21, 22, 23, 24 veya 25. maddeye tabi bir taşıma belgesinde alıcıya (Consignee) veya ihbar tarafına (Notify) ait ayrıntıların parçası olarak gösterildiğinde o adres ve iletişim kurma ayrıntıları akreditifte belirtildiği gibi olmalıdır.

Akreditif lehtara ihbar edildiğinde, lehtarın atması gereken ilk ve en önemli adım, akreditif metnini ticari sözleşme ve gerçekleştirilmesi planlanan işlemle karşılaştırarak ayrıntılı biçimde incelemektir.

Örneğin:

• Akreditif metninde mal tanımı, birim fiyat, miktar vb. bilgilerin hatalı yazılmış olması,
• Yükleme ve/veya boşaltma limanlarının, sözleşmede belirtilen limanlardan farklı olması,
• En son yükleme tarihinin sevkiyatın gerçekleştirilemeyeceği bir tarih olarak belirlenmiş olması,
• Ödeme şeklinin (görüldüğünde ödeme (sight payment) veya vadeli ödeme) sözleşmede kararlaştırılan şartlardan farklı olması,
• Lehtarın unvanı ve/veya adresinde yazım veya bilgi hatalarının bulunması,
• Kısmi sevkiyat planlanmasına rağmen, akreditif şartlarının buna izin vermemesi,
• Teslim şeklinin sözleşmede mutabık kalınan teslim şartından farklı olarak düzenlenmiş olması,
• Talep edilen belgeler arasında lehtarın temin edemeyeceği belgelerin yer alması.

Akreditif şartlarında, yukarıdaki örneklere benzer tüm hususlar dikkatle incelenmeli, yerine getirilmesi mümkün olmayan ya da ticari sözleşme şartlarına aykırı herhangi bir şart bulunması hâlinde, yükleme öncesinde akreditif şartlarında değişiklik (amendment) talep edilmelidir. Aksi takdirde ibraz edilecek vesaik rezervli bulunarak reddedilebilir veya ödeme gecikebilir.

Lehtarın malı sevk etme veya hizmeti yerine getirme yükümlülüğü esas olarak taraflar arasındaki ticari sözleşmeden doğar. Akreditif ise bu sözleşmeden bağımsız bir ödeme düzenlemesidir. Lehtar, akreditif kapsamında belge ibraz etmek zorunda değildir; ancak bankanın akreditif kapsamındaki ödeme taahhüdünden yararlanmak istiyorsa akreditif şartlarına, UCP 600’e ve uygulanabilir uluslararası standart bankacılık uygulamasına uygun bir ibraz gerçekleştirmelidir.

• Amir Banka
• Lehtar
• Teyit Bankası (varsa)

Bu düzenleme, akreditif taraflarının mevcut taahhütlerinin tek taraflı olarak değiştirilmesini önleyen temel hükümlerden biridir.

Amir banka, bir değişikliği düzenlediği andan itibaren bu değişiklikle dönülemez biçimde bağlı hale gelir. Ancak bu değişikliğin lehtarı bağlayabilmesi için lehtarın değişikliği kabul etmiş olması gerekir. Lehtar değişikliği kabul edinceye kadar, değişiklik öncesindeki akreditif şartları veya varsa daha önce lehtar tarafından kabul edilmiş değişiklikleri içeren mevcut akreditif şartları lehtar bakımından yürürlükte kalır.

Lehtar, değişikliği kabul veya reddettiğini bildirmelidir. Lehtarın sessiz kalması tek başına değişikliğin kabulü veya reddi anlamına gelmez. Bununla birlikte lehtarın, henüz kabul ettiğini bildirmediği değişikliğe uygun bir ibraz gerçekleştirmesi, ilgili değişikliğin kabulü sonucunu doğurabilir. Bir değişikliğin kısmen kabul edilmesi mümkün değildir; kısmi kabul, değişikliğin reddi sayılır.

Diğer taraftan UCP 600 - Madde 10(b) teyit bankasının izleyebileceği yol için bir açıklık getirir. Söz konusu maddeye göre, teyit bankası bir değişikliği teyidinin kapsamı içine alabilir; bu durumda teyit bankası, değişikliği ihbar ettiği andan itibaren söz konusu değişiklikle geri dönülemez biçimde bağlı hâle gelir. Bununla beraber teyit bankası bir değişikliği teyidinin kapsamına almadan ihbar etme yolunu seçebilir. Teyit bankası, değişikliği teyidinin kapsamına almadan ihbar etmeyi seçerse, teyidinin söz konusu değişikliğe genişletilmediğini gecikmeksizin amir bankaya bildirmeli ve değişiklik ihbarında lehtarı açıkça bilgilendirmelidir.

Lehtar, akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına, uygulanabilir uluslararası standart bankacılık uygulamasına ve belirlenen sürelere uygun belgeler ibraz ettiğinde ise ticari sözleşmeden bağımsız olarak aşağıdaki haklardan yararlanabilir:

• Akreditifin kullanılabilirlik şekline göre amir bankadan uygun ibrazın karşılanmasını talep etme,
• Akreditifin teyitli olması hâlinde, teyidin kapsamına giren uygun ibraz bakımından teyit bankasının bağımsız karşılama taahhüdünden yararlanma,
• Akreditif iştira yoluyla kullanılabilir ise ilgili şartlar çerçevesinde görevli bankadan iştira talep etme.

Lehtarın bu hakları, ancak uygun ibraz şartının eksiksiz yerine getirilmesi hâlinde doğar. Belgelerde rezerv (discrepancy) bulunması hâlinde ibraz, “uygun ibraz” niteliği taşımaz ve bankaların UCP 600 kapsamındaki kesin karşılama yükümlülüğü doğmaz. Amir banka rezervli ibrazı reddedebilir veya amirden rezervlerin kaldırılmasına ilişkin onay isteyebilir. Amirin rezervleri kabul etmesi, amir bankayı tek başına bağlamaz; nihai işlem kararı amir bankaya aittir.

Bankalar, ibraz edilen belgeleri,

• akreditif şartları
• UCP 600
• ISBP 821’de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamaları

kapsamında inceleyerek ibrazın uygun olup olmadığını belirler. Uygun ibraz mevcutsa amir banka, akreditifte öngörülen kullanım şekline göre ibrazı karşılamakla yükümlüdür. Teyit bankası da eklediği teyidin kapsamı içinde, amir bankadan bağımsız olarak uygun ibrazı karşılamak veya iştira etmekle yükümlü olur.

Bu noktada lehtar tarafından sevkiyatın akreditifte belirtilen zamanda gerçekleştirilmesi; belge incelemesi bakımından ise bu hususu gösteren uygun belgelerin usulüne uygun ve süresi içinde ibraz edilmesi gerekir. Bankalar sevkiyatın fiilî durumunu değil, sunulan belgelerin uygun olup olmadığını inceler.

Amir bankanın ödeme yapmak istememesi, ödemeyi geciktirmesi veya mali durumuna ilişkin sorunlar, uygun ibrazın varlığı halinde kural olarak ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Ancak bankaların UCP 600 çerçevesinde belgeleri inceleme ve uygunsuzluk tespit etme hakları saklıdır.

Teyit bankası bulunması halinde, teyit kapsamı dahilinde lehtara karşı bağımsız bir ödeme yükümlülüğü üstlenir.

Uygun ibraz; akreditif kapsamında talep edilen belgelerin, akreditifte belirtilen yerde, öngörülen ibraz süresi içinde ve her durumda akreditifin geçerlilik süresi sona ermeden aşağıdaki kriterlere uygun olarak sunulmasıdır:

• Akreditif şartlarına uygunluk,
• UCP 600’ün uygulanabilir hükümlerine uygunluk,
• ISBP 821’de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamalarına uygunluk.

Ayrıca, akreditifte talep edilen belgelerin, belirtilen asıl ve kopya sayısında, eksiksiz ve öngörülen içerik ile şekil şartlarını karşılayacak biçimde sunulması gerekir. Belgelerde yer alan verilerin birbiriyle tamamen aynı olması zorunlu değildir; ancak bu veriler akreditif şartlarıyla, ilgili belgenin kendi içeriğiyle ve diğer şart koşulan belgelerdeki verilerle çelişmemelidir.