Lehtar (Beneficiary) Kimdir?
Beneficiary (Lehtar), lehine akreditif açılan taraf anlamına gelir.
UCP 600 - Madde 2
MT 700 Mesajında Lehtar Bilgileri
Akreditif işlemlerinde, lehtar ile ilgili bilgiler, akreditif açılışı için kullanılan MT 700 SWIFT mesajı içinde 59 – Beneficiary alanında yer alır.
Amir Banka, akreditif metninde lehtarın ad/unvan ve adres bilgilerini 59 – Beneficiary alanında detaylı bir şekilde tanımlar. Lehtar, kendisine ihbar edilen akreditifteki unvan, ülke ve adres bilgilerinin ticari kayıtları ve satış sözleşmesiyle uyumlu olup olmadığını kontrol etmelidir. Bununla birlikte, belgelerde yer alan adres bilgilerinin UCP 600 madde 14(j) çerçevesinde her zaman birebir aynı olması aranmayabilir; adres ve iletişim detayları bakımından UCP ve ISBP hükümleri dikkate alınmalıdır.
Akreditif Sürecinde Lehtarın Rolü
Akreditifin Kabulü ve İncelenmesi
Akreditif lehtara ihbar edildiğinde, lehtarın ilk ve en önemli sorumluluğu akreditif metnini dikkatle incelemektir. Akreditif şartlarının ticari sözleşme ile uyumlu olup olmadığı, tüm detayları ile dikkatlice incelenmelidir.
Örneğin:
- Akreditif metninde mal tanımı, birim fiyat, miktar vb. bilgilerin hatalı yazılmış olması,
- Yükleme ve/veya boşaltma limanlarının, sözleşmede belirtilen limanlardan farklı olması,
- En son yükleme tarihinin sevkiyatın gerçekleştirilemeyeceği bir tarih olarak belirlenmiş olması,
- Ödeme şeklinin (görüldüğünde/sight, vadeli) sözleşmede kararlaştırılan şartlardan farklı olması,
- Lehtarın unvanı ve/veya adresinde yazım veya bilgi hatalarının bulunması,
- Kısmi sevkiyat planlanmasına rağmen, akreditif şartlarının buna izin vermemesi,
- Teslim şeklinin sözleşmede mutabık kalınan teslim şartından farklı olarak düzenlenmiş olması,
- Talep edilen belgeler arasında lehtarın temin edemeyeceği belgelerin yer alması.
Akreditif şartlarında, yukarıdaki örneklere benzer tüm hususlar dikkatle incelenmeli, yerine getirilmesi mümkün olmayan ya da ticari sözleşme şartlarına aykırı herhangi bir şart bulunması hâlinde, yükleme öncesinde akreditif şartlarında değişiklik (amendment) talep edilmelidir. Aksi takdirde ibraz edilecek vesaik rezervli bulunarak reddedilebilir veya ödeme gecikebilir.
Akreditif, lehtar açısından ancak şartlarının eksiksiz ve uygulanabilir olması durumunda güvenli bir ödeme aracıdır.
Lehtarın Akreditif Kapsamında Yükümlülüklerini Yerine Getirmesi
Akreditifli işlemlerde lehtarın sorumluluğu, yalnızca ticari sözleşmeye uygun şekilde mal sevk etmek veya hizmet sunmakla sınırlı değildir.
Akreditifin "belgeler üzerinden yürütülmesi" ilkesi gereği, bankalar fiili ticari performanstan ziyade ibraz edilen vesaikin uygunluğunu esas alır. Bu nedenle lehtarın asıl kritik görevi; talep edilen belgeleri akreditif şartlarına, UCP 600 hükümlerine ve ISBP 821’de yansıtılan uluslararası standart bankacılık uygulamasına uygun şekilde hazırlayarak, akreditifte belirtilen süreler içinde ve akreditifin ibraz yeri/kullanılabilirlik hükümlerine uygun olarak sunmaktır.
Görevi çerçevesinde hareket eden bir görevli banka, varsa bir teyit bankası ve amir banka, belgelerin dış görünüşleri itibariyle uygun bir ibrazı oluşturup oluşturmadığını belirlemek için sadece belgeleri esas alarak ibrazı incelemelidir.
UCP 600- Madde 14 (a)
Bankalar belgelerin ilişkili olabileceği malları, hizmetleri veya yapılan işleri değil, belgeleri göz önünde bulundurarak (belgeler üzerinden) işlem yaparlar.
UCP 600- Madde 5 - Mallar, Hizmetler veya Yapılan İşler Karşısında Belgeler
Akreditifin Geri Dönülemezliği ve Lehtarın Hakları
- Amir Banka
- Lehtar
- Teyit Bankası (varsa)
- Akreditifi iptal etmek
- Akreditif tutarını azaltmak
- Akreditif şartlarında değişiklik yapmak
- İhracatçı (lehtar) tarafından ibraz edilen uygun belgeleri reddetmek veya ödeme yapmaktan kaçınmak
Bir amir banka akreditifi açtığı an itibariyle uygun ibrazı karşılamakla dönülemez biçimde yükümlüdür.
UCP 600 - Madde 7 (b)
- Akreditif şartlarına uygun belgeler karşılığında ödeme talep etme hakkı
- Akreditif açıldıktan sonra, kendi onayı olmadan akreditifin iptal edilmemesi ve şartlarının değiştirilmemesi hakkı
- Uygun ibraz halinde, amir bankanın ödeme yapmaktan kaçınması, geciktirmesi veya mali durumundan bağımsız olarak; kesin ve geri dönülemez ödeme talep etme hakkı
- Akreditif şartlarına uygun ibraz edilen belgelerin keyfi şekilde reddedilmemesi hakkı
- Akreditifin teyitli olması halinde, teyit bankasından doğrudan ödeme talep etme hakkı
Uygun İbraz (Complying Presentation) ve Kesin Ödeme Yükümlülüğü
Lehtar (Beneficiary / İhracatçı), akreditif şartlarına uygun belgeleri ibraz ettiğinde ve bu ibraz ilgili banka tarafından “uygun ibraz” olarak tespit edildiğinde, amir banka ve varsa teyit bankası açısından ödeme yükümlülüğü doğar.
Bu noktada, lehtarın yüklemeyi tamamlaması ve akreditif şartlarına uygun belgeleri süresi içinde sunması kritik öneme sahiptir.
Amir bankanın ödeme yapmak istememesi, ödemeyi geciktirmesi veya mali durumuna ilişkin sorunlar, uygun ibrazın varlığı halinde kural olarak ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Ancak bankaların UCP 600 çerçevesinde belgeleri inceleme ve uygunsuzluk tespit etme hakları saklıdır.
Teyit bankası bulunması halinde, teyit kapsamı dahilinde lehtara karşı bağımsız bir ödeme yükümlülüğü üstlenir.
Uygun İbraz Nedir?
Uygun ibraz; akreditif şartlarında talep edilen belgelerin aşağıdaki kriterlere uygun olarak ibraz süresi içerisinde sunulması anlamına gelir:
- Akreditif şartlarına uygunluk
- UCP 600 kuralları ve uluslararası bankacılık standartlarına uygunluk
- Akreditifte belirtilen süreler içinde ibraz
Belgelerin eksiksiz, istenen sayıda ve UCP 600’de belirtilen şekil şartlarına uygun olması gerekir. Ayrıca belgeler arasında herhangi bir çelişki bulunmamalıdır.
Uygun İbrazda Sürelerin Önemi
İbraz Süresi ve 21 Gün Kuralı
Vesaik asılları ibraz süresi içerisinde 41a - Available With … By … alanında belirtilen bankaya ibraz edilmelidir. UCP 600 çerçevesinde ibraz doğrudan amir bankaya da gerçekleştirilebilir ancak bu konuda akreditif şartlarında bunu yasaklayan bir şart olup olmadığı kontrol edilmelidir. Akreditif ibraz süresine ilişkin özel bir hüküm bulunmaması ve ibrazın UCP 600 kapsamındaki orijinal taşıma belgelerinden birini içermesi halinde, belgeler yükleme tarihinden itibaren en geç 21 takvim günü içinde ibraz edilmelidir. Ancak her durumda ibrazın akreditif vadesi içinde yapılması zorunludur. Akreditifte 7, 10, 15 veya 30 gün gibi farklı bir ibraz süresi öngörülmüşse, bu süre esas alınır.
Uygun ibrazın geçerli olabilmesi için, ibrazın akreditif vadesi ve akreditif şartlarında belirtilen süreler içinde yapılması gerekir.
Ayrıca yüklemenin, akreditifte belirtilen en son yükleme tarihine kadar ve/veya akreditif şartlarında belirtilen yükleme periyotları içerisinde tamamlanmış olması şarttır.