Akreditif Açılışı: Kredi Limiti, Teminatlar ve Banka Politikaları
İthalatçı (alıcı, amir, applicant) ve ihracatçı (satıcı, beneficiary, lehtar) arasında akreditif ödeme şekli üzerinde anlaşma sağlandığında, süreç ithalatçının bankasına akreditif açılışı için talimat vermesiyle başlar. Ancak, ithalatçının bir banka ile akreditifli çalışabilmesi için belirli şartların sağlanması gerekmektedir.
Akreditif Açılışı İçin Kredi Limiti Gerekliliği
Bir ithalatçının, bir bankadan akreditif açtırabilmesi için, genel bankacılık uygulamasında, o bankada akreditif açılışı için tesis edilmiş yeterli kullanılabilir bakiyede gayrinakdi kredi limiti bulunması gerekir.
Bankalar, akreditif kapsamında gerçekleştirebilecekleri ödemeleri güvence altına almak için bu limiti talep eder. Bu bağlamda, ithalatçının kredi limitiyle ilgili şu koşulları sağlaması gerekir:
- Kredi limiti mevcut olmalıdır: İthalatçının çalıştığı bankada akreditif açılışı için kullanabileceği bir kredi limiti bulunmalıdır.
- Kullanılabilir bakiye yeterli olmalıdır: Mevcut kredi limitinin kullanılabilir bakiyesi, açılacak akreditifin tutarını karşılayacak düzeyde olmalıdır.
Bankaların Kredi Limiti Talep Etmesinin Nedeni
Bankalar, açtıkları akreditiflerde UCP 600 kapsamında uygun ibraz yapılması halinde doğan yükümlülüklerden geri dönülemez şekilde sorumlu hale gelir. Bu nedenle, bankalar akreditif kapsamında gerçekleştirmek zorunda kalabilecekleri ödemeleri müşterilerinden tahsil edebilmeyi güvence altına almak ister ve kredi limiti bulunmayan müşterileri için genel uygulamada akreditif açılışı yapmazlar.
Bankaların Akreditif Kapsamında Sorumluluğu
UCP 600 kapsamında akreditifler geri dönülemez niteliktedir. Akreditif düzenlendikten sonra amir banka, uygun ibraz yapılması halinde doğan yükümlülüklerinden tek taraflı olarak vazgeçemez.
Örneğin:
- İthalatçı, akreditifi iptal etmek veya şartlarını değiştirmek istese bile; UCP 600 kuralları gereği akreditif, amir bankanın, varsa teyit bankasının ve lehtarın mutabakatı olmaksızın değiştirilemez veya iptal edilemez. Teyit bankası, değişikliği teyidi kapsamına almayabilir ancak lehtar açısından değişiklik, lehtarın kabulüyle hüküm doğurur.
- Lehtarın uygun ibrazda bulunması hâlinde amir banka, akreditifin kullanılma biçimine göre görüldüğünde ödeme yapmak, vadeli ödeme taahhüdüne girmek ve vadesinde ödeme yapmak veya kabul kredili akreditifte poliçeyi kabul ederek vadesinde ödemekle yükümlüdür.
Yukarıdaki nedenlerden dolayı, bankalar, akreditif açılışı yapmadan önce müşterilerinin kredi limitlerini ve ödeme güvencelerini detaylı bir şekilde değerlendirir.
Akreditif Kredi Limiti Tesis Edilirken Bankalar Tarafından Dikkate Alınan Faktörler
Bankaların akreditif açılışı için müşterilerine sağladıkları kredi limitinde tek kriter yalnızca tutar değildir. Kredi limiti tesis edilirken, akreditifin vadesi ve ödeme vadesi gibi konular da dikkate alınır. Banka, işlem tutarı ve vadenin yanı sıra ülke riski, karşı banka riski, ürün riski, yaptırım kontrolleri ve müşteri kredibilitesi gibi unsurları birlikte değerlendirir. Ayrıca, bankanın kredi komitesi tarafından gerekli görülen teminatlar da müşteriden talep edilebilir.
- Akreditif Vadesi ve Ödeme Vadesi: Banka, maksimum ne kadar süre riskte kalabileceğini belirler. Bu nedenle Akreditif Vadesi ve Ödeme Vadesi bankanın risk değerlendirmesinde önemli bir rol oynar.
- Teminatlar: Bankanın kredi komitesi tarafından gerekli görülen teminatlar müşteriden talep edilebilir. Ayrıca, müşterinin talep ettiği akreditif türüne bağlı olarak, bankanın talep edeceği teminat yapısı da değişiklik gösterebilir.
Örnek Senaryo:
Bir ithalatçının bir bankada 10.000.000 USD akreditif açılışı için tesis edilmiş gayrinakdi kredi limiti olduğunu varsayalım. Banka, maksimum riskte kalabileceği süreyi 180 gün olarak belirlemişse, bu ithalatçı 9.000.000 USD tutarında ve SIGHT (görüldüğünde ödeme) bir akreditif açabilir. Ancak bankanın risk politikasına bağlı olarak aynı kredi limitleriyle, 360 gün ödeme vadeli 5.000.000 USD tutarında bir akreditif açması mümkün olmayabilir.
Yeterli Limit Bulunsa Bile Akreditif Talebinin Reddedilebileceği Durumlar
Bir ithalatçının bir bankada kullanılabilir kredi limiti bulunması, bankanın her akreditif açılış talimatını işleme alacağı anlamına gelmez. Bankalar, çeşitli nedenlerle akreditif açılışını reddedebilir. Bu nedenler arasında şunlar yer alır:
- Bankanın muhabirlik ağı, işlem için uygun olmayabilir.
- Teyit talep edilen işlemlerde, teyit bankasının amir bankaya veya ilgili ülkeye ilişkin mevcut teyit limiti veya risk iştahı yetersiz olabilir.
- Taraflar, bankalar, malın menşei, taşıma güzergâhı veya nihai kullanım bankanın yaptırım ve finansal suç kontrollerine takılabilir.
- Komisyon, masraf ve diğer işlem maliyetlerinde müşteriyle anlaşma sağlanamayabilir.
Akreditifin Temel Sözleşmeden ve İç Kredi İlişkisinden Bağımsızlığı
UCP 600, bankaların müşterilerine kredi limiti tahsis etme veya teminat alma şartlarını düzenlemez. Kredi limiti ve teminat yapısı, amir ile amir banka arasındaki kredi ilişkisi kapsamında; bankanın iç politikaları, kredi sözleşmeleri, risk değerlendirmesi ve uygulanabilir mevzuat çerçevesinde belirlenir. UCP 600 ise akreditif düzenlendikten sonra, akreditif ilişkisindeki tarafların belgeye dayalı hak ve yükümlülüklerine uygulanır.
UCP 600'ün 4(a) maddesi, akreditifin temel sözleşmeden bağımsız olduğunu düzenler.
Bu maddeye göre:
- Amir (ithalatçı) ile amir banka arasındaki kredi limiti tahsisi, teminat yapıları veya komisyon anlaşmaları tamamen iki taraf arasındaki bir iç ilişkidir. Lehtar; amir ile amir banka arasındaki kredi ve teminat ilişkilerine dayanarak akreditif kapsamında doğrudan hak ileri süremez.
- Lehtarın, amir bankayı akreditif açmaya veya değiştirmeye zorlayacak ICC kurallarına dayalı doğrudan bir hakkı bulunmamaktadır.
- Lehtarın akreditif kapsamındaki hakları esas olarak akreditif metni, uygulanabilir ICC kuralları ve ilgili hukuk düzenlemeleri çerçevesinde değerlendirilir. Akreditif düzenlenmiş olsa dahi, lehtar amir ile amir banka arasındaki iç kredi veya teminat sözleşmelerini kendisine dayanak yaparak hak ileri süremez.