İştira Akreditifleri (By Negotiation Akreditifler) Nedir?

Dış ticaret finansmanında hız ve likidite, ihracatçılar için hayati önem taşır. Akreditifli ödemeler arasında özellikle esnek yapısıyla öne çıkan İştira Akreditifleri (By Negotiation), belgelerin vadesinden önce veya amir banka ödemesinden bağımsız olarak nakde dönüştürülmesine imkan tanır. UCP 600 kuralları çerçevesinde bankaların bir "satın alma" işlemi olarak gerçekleştirdiği bu yöntem, günümüzde SWIFT verilerine göre en yaygın kullanılan akreditif türüdür.

UCP 600 Uniform Customs and Practice for Documentary Credits - UCP) - Madde 2'ye göre Negotiation (İştira);

• uygun bir ibraz altında poliçelerin (görevli bankadan başka bir banka üzerine çekilen poliçelerin) ve/veya belgelerin,
• Görevli Banka'nın ramburse edilmesi gereken banka iş gününde veya daha önce,
• görevli banka tarafından lehtara avans ödeme yapılarak veya avans ödeme yapılacağı kabul edilerek

satın alınması anlamına gelir.

By Negotiation olarak açılan akreditiflerde, lehtarın ibraz ettiği belgeler, akreditifte yetkilendirilmiş banka tarafından (Görevli Banka - Nominated Bank) iştira edilebilir yani lehtara avans ödeme yapılarak satın alınabilir.

İştira Akreditifleri, ''Görüldüğünde Ödemeli - At Sight'' ya da ''Vadeli'' olarak açılabilirler.

İştira Akreditifleri, uluslararası ticarette hızlı ödeme ve esneklik sağlayan önemli bir finansman aracıdır. Özellikle Uzak Doğu ticaretinde sıkça tercih edilir ve lehtara ödeme sürecinde avantaj sağlar. SWIFT'in MT 700 mesaj akışlarından topladığı verilerine göre günümüzde iştira yoluyla kullanılabilen akreditifler (available by negotiation), akreditif açılışlarında en yaygın kullanılan türdür.

İştira Akreditiflerinde genel hatlarıyla süreç aşağıdaki şekilde işler:

• Belgelerin İbrazı ve İncelenmesi: Lehtar, yükleme belgelerini akreditif şartlarında iştira yapmak üzere yetkilendirmiş Görevli Banka'ya (Nominated Bank) ibraz eder. Görevli Banka, belgeleri akreditif şartlarına uygunluk açısından inceler.
• Vesaikin Satın Alınması: Belgeler iştira edilmeye uygun görülürse, Görevli Banka vesaiki satın alır ve bedelini lehtara öder. Bu ödeme, teyitli akreditiflerde geri dönülemez şekilde (without recourse), teyitsiz akreditiflerde ise geri dönülebilir şekilde (with recourse) yapılır.
• Vesaikin Gönderimi: Görevli Banka belgeleri Amir Banka ve/veya varsa Teyit Bankası'na gönderir.
• Amir Banka (ve varsa Teyit Bankası) Tarafından Ödemenin Gerçekleştirilmesi/Vade Kabulünün Yapılması: Amir Banka ve/veya varsa Teyit Bankası, belgeleri uygun bulduğu takdirde, akreditif Görüldüğünde Ödemeli bir akreditif ise ödemeyi gerçekleştirir. Eğer akreditif Vadeli Akreditif ise vade kabulünü Görevli Banka ile paylaşır. Ancak, belgelerde rezerv (uygunsuzluk) tespit edilirse, ödeme yapmama hakkını kullanabilir.

İhracatçıların dikkat etmesi gereken önemli bir husus, akreditif şartlarında iştira görevi ve yetkisi verilen bankanın, bu görevi kabul ettiğini akreditif ihbarı sırasında yazılı olarak bildirmesinin gerekli olduğudur. Ayrıca, iştira görevi verilen bankanın bu görevi kabul etme zorunluluğu bulunmadığı unutulmamalıdır.

• Hızlı Ödeme: Lehtar, belgeleri ibraz ettikten sonra Görevli Banka'dan ödemesini hemen alabilir. Bu, özellikle teyitsiz akreditiflerde belgelerin Amir Banka’ya gönderilmesi ve incelenmesi için geçen süreyi beklemek zorunda kalmaması anlamına gelir.
• Esneklik: Vadeli akreditiflerde, lehtar vadesinden önce belgeleri Görevli Banka'ya satarak ödemesini erken tahsil edebilir.
• Nakit Akışı Yönetimi: Lehtar, ödemesini hızlı bir şekilde alarak nakit akışını daha etkin bir şekilde yönetebilir.

Teyitsiz ve “By Negotiation” ödeme türü ile açılan akreditiflerde süreç, uygulamada genellikle aşağıdaki şekilde ilerlemektedir. Bununla birlikte, bankaların iç prosedürleri ve risk politikalarına bağlı olarak uygulamada farklılıklar olabileceği hususu her zaman dikkate alınmalıdır.

• Vesaike iştira eden yani vesaiki satın alan Görevli Banka (Nominated Bank), lehtara yaptığı ödemeyi geri dönülebilir şekilde (with recourse) gerçekleştirir.
• Eğer Amir Banka belgeleri uygun bulmaz ve ödeme yapmazsa, Görevli Banka ödediği bedeli lehtardan tahsil eder.
• Teyitisiz ve iştira edilebilir akreditiflerde Görevli Banka lehtarın riskini taşır ve vesaiki satın almadan önce ek teminatlar talep edebilir.

Teyitli ve “By Negotiation” ödeme türü ile açılan akreditiflerde süreç, uygulamada genellikle aşağıdaki şekilde ilerlemektedir. Bununla birlikte, bankaların iç prosedürleri ve risk politikalarına bağlı olarak uygulamada farklılıklar olabileceği hususu her zaman dikkate alınmalıdır.

• Teyitli ve By Negotiation olarak açılan akreditiflerde, görevli banka aynı zamanda teyit bankası sıfatını taşıyor ve ibrazı UCP 600 kapsamında uygun bulmuş ise, yaptığı iştira ödemesi kural olarak geri dönülemez (without recourse) niteliktedir.
• Amir Banka rezerv bulsa dahi, Görevli Banka aynı zamanda akreditife teyidini eklemiş ise; teyidi kapsamında ödeme gerçekleştirdiğinden lehtardan ödediği bedeli uygulamada geri talep etmez.
• Teyitli ve iştira edilebilir bir akreditif teyitsiz ve iştira edilebilir bir akreditife göre, lehtar açısından daha güvenlidir.

İştira Akreditifleri, özellikle akreditif teyitsiz olduğunda, Görüldüğünde Ödemeli (Sight) ve Teyitsiz bir akreditife kıyasla lehtarın ödemesini daha hızlı almasını sağlar.

Örneğin Görüldüğünde Ödemeli (Sight) ve Teyitsiz bir akreditifte Lehtar vesaik asıllarının Amir Banka’ya gönderilip, postada geçen sürelere ek olarak Amir Banka'nın 5 iş günü de inceleme süresini bekleyerek ödemesini alır. Eğer vesaik rezervli ise, rezervin kabul süresiyle birlikte bu bekleme süresi yani ödemenin alınması 5 iş gününü de aşabilir.

Buna karşılık, Görüldüğünde Ödemeli (Sight), By Negotiation ve Teyitsiz açılan teyitsiz bir akreditifte, lehtar genellikle kendi ülkesinde bulunan ve akreditif şartlarında iştira görevi/yetkisi verilen bankaya vesaik asıllarını ibraz ettiğinde, yukarıda bahsedilen süreleri beklemeden ödemesini Görevli Banka'dan alabilir.

Görevli Banka burada vesaiki Lehtar’dan belli bir faiz, komisyon tahsil ederek satın alır ve vesaik asıllarını Amir Banka’ya gönderir. Amir Banka’dan ödemesini alamaz ise Lehtar ile yaptıkları anlaşma gereğince bedeli Lehtar’dan tahsil eder.

Yine Vadeli ve By Negotiation açılan Teyitsiz bir akreditifte Lehtar vadeden önce istediği bir anda vesaiki Görevli Banka'ya satarak ödemesini vadeden önce tahsil edebilir.