Akreditif Değişikliklerinde Lehtarın Hak ve Sorumlulukları
Akreditif işlemlerinde taraflar arasındaki güven dengesi, sadece akreditifin açılmasıyla değil, süreç içinde yapılan değişikliklerin (amendment) yönetilmesiyle de korunur.
İhracatçı (Lehtar) firmaların en sık düştüğü yanılgılardan biri, Amir Banka tarafından yapılan bir değişikliğin, ihbar edildiği anda otomatik olarak yürürlüğe girdiğini düşünmektir.
Oysa UCP 600 kuralları nettir: Akreditif şartlarında yapılan bir değişikliğin hukuki geçerliliği, lehtarın "kabul iradesine" bağlıdır. UCP 600 kurallarına göre, akreditif şartlarında yapılan bir değişikliğin yürürlüğe girebilmesi, lehtarın bu değişikliği açıkça veya fiilen kabul etmesine bağlıdır.
Akreditif Değişikliklerinde Temel Geçerlilik Kuralı
Halihazırda açılmış bir akreditife yapılan bir değişikliğin bağlayıcılığı, lehtarın bu değişikliği kabul etmesine bağlıdır. Amir Banka’nın akreditife değişiklik yapması ve bu değişikliği MT 707 SWIFT mesajı ile İhbar Bankası’na göndermesi, değişikliğin lehtar açısından kendiliğinden yürürlüğe girdiği anlamına gelmez.
Teyit Bankası Onayı ile Teyit Kapsamı Ayrımı
Teyitli akreditifte teyit bankası, değişikliği teyit kapsamına almayabilir; değişiklik yine de amir banka ile lehtar arasında kabul edilirse uygulanabilir hale gelebilir. Yani “geçerlilik” ile “teyit kapsamı” ayrımı önemlidir. Lehtar açısından, bir değişikliğin kabulü değerlendirilirken, teyit bankasının söz konusu değişikliği teyit kapsamına alıp almadığı hususu ayrıca dikkate alınmalıdır.
Lehtarın Akreditif Değişiklikleri İçin Kabul/Ret Bildirimi
UCP 600’ün 10(c) maddesi, lehtarın bir değişikliği kabul veya reddettiğine ilişkin bildiri vermesi gerektiğini belirtir. Bu bildirinin, yükleme gerçekleşmeden ve vesaik asılları görevli banka, ihbar bankası, teyit bankası ve/veya amir bankaya ibraz edilmeden önce yapılması esastır. Ancak uygulamada bu süreç çoğu zaman bu şekilde işlemez.
Pratikte, lehtar çoğu zaman akreditif değişikliğini kabul edip etmediğine dair açık bir bildirimde bulunmaz ve sessiz kalır. Bu durumda Amir Banka ve/veya Teyit Bankası, lehtarın değişikliği kabul edip etmediğini ibraz edilen vesaik üzerinden değerlendirmeye çalışır.
Asıl akreditifin (veya evvelce kabul edilmiş değişiklikleri içeren bir akreditifin) şartları, bir değişikliği ihbar eden bankaya lehtarın bu değişikliği kabul ettiğini bildirmesine kadar lehtar için yürürlükte kalacaktır. Lehtarın bir değişikliği kabul veya reddettiğine ilişkin bildiri vermesi gerekir. Lehtar böyle bir bildiri vermediği takdirde akreditife ve henüz kabul edilmemiş herhangi bir değişikliğe uygun bir ibraz lehtarın o değişikliği kabul etmiş olduğuna ilişkin bildiri sayılacaktır. Akreditif o an itibariyle değiştirilmiş olacaktır.
UCP 600 – Madde 10 (c)
Bu hüküm, lehtarın sessiz kalmasının dahi belirli koşullarda hukuki sonuç doğurabileceğini açıkça ortaya koymaktadır.
Lehtarın Sessiz Kalması Durumunda Akreditif Değişikliğinin Kabul veya Ret Değerlendirmesi
Teoride çözüm basit görünse de, uygulamada lehtarın bu sessizliği bankalar tarafından "vesaikin içeriğine göre" yorumlanmak zorundadır. Uygulamada bankalar, değerlendirmelerini aşağıdaki prensip çerçevesinde yapar:
Vesaik, akreditif şartları ve değişiklik içeriğine uygunsa:
- Lehtarın akreditif değişikliğini kabul ettiği varsayılır ve akreditif yeni şartlara göre değiştirilmiş kabul edilir.
Vesaik, akreditif şartlarına uygun ancak değişiklik içeriğine uygun değilse:
- Lehtarın değişikliği kabul etmediği varsayılır ve akreditif, değişiklik yapılmadan önceki şartlara göre değerlendirilir.
Kısmi Yükleme Durumunda Belirsizlikler
Kısmi yüklemeye izin verilen akreditiflerde, lehtarın değişikliği kabul edip etmediği konusunda belirsizlikler ortaya çıkabilir. Bu tür durumlar, lehtarın değişikliği kabul edip etmediğinin yalnızca ibraz üzerinden yorumlanmasına yol açabilir.
Örnek Senaryo
- Orijinal Akreditif: 50.000 USD tutarında, 5.000 adet T-shirt yüklemesi.
- Gelen Değişiklik: Tutar 30.000 USD'ye, miktar 3.000 adede düşürülüyor.
Lehtar bu değişikliğe yanıt vermez ve bankaya 30.000 USD tutarında, 3.000 adetlik bir vesaik ibraz ederse ne olur?
Burada bankalar için bir ikilem doğar:
- Senaryo A: Lehtar değişikliği kabul etti ve sevkiyatı tamamladı. (Dosya kapanır).
- Senaryo B: Lehtar değişikliği reddetti. Sadece kısmi yükleme yaptı (3.000 adet gönderdi) ve kalan 2.000 adedi daha sonra göndermeyi planlıyor.
Bu belirsizlik, ödeme süreçlerini aksatabilir ve taraflar arasında ihtilaf yaratabilir.
Akreditif Değişikliklerin Kabulüne İlişkin Belirsizliklerin Giderilmesi
- Lehtar ile İletişim: Lehtardan, değişikliğin kabul edilip edilmediğine dair net bir yanıt aranır
- İhbar Bankası ile İletişim: İhbar Bankası aracılığıyla, lehtarın değişiklikle ilgili tutumu hakkında bilgi talep edilir.
- Netlik Sağlanması: Değişikliğin kabul edilip edilmediği konusunda kesin bir yanıt alınarak, akreditifin değerlendirilmesi buna göre yapılır
Lehtarın akreditif değişikliklerini kabul veya reddetme süreci, hem ticari hem de hukuki açıdan kritik bir öneme sahiptir. Özellikle kısmi yüklemeye izin verilen akreditiflerde, değişikliğin kabul edilip edilmediği konusunda belirsizlikler yaşanabilir. Bu tür durumlarda, Amir Banka ve/veya Teyit Bankası’nın lehtar ve İhbar Bankası ile iletişime geçerek net bir yanıt alması gereklidir.
Bu nedenle lehtarların, akreditif değişikliklerine ilişkin kabul veya ret iradelerini açık ve zamanında bildirmeleri, olası ihtilafların önlenmesi açısından kritik önem taşır.