Akreditif Değişikliklerinde Lehtarın Hak ve Sorumlulukları
Akreditif işlemlerinde taraflar arasındaki güven dengesi, sadece akreditifin açılmasıyla değil, süreç içinde yapılan değişikliklerin (amendment) yönetilmesiyle de korunur.
İhracatçı (Lehtar) firmaların en sık düştüğü yanılgılardan biri, Amir Banka tarafından yapılan bir değişikliğin, ihbar edildiği anda otomatik olarak yürürlüğe girdiğini düşünmektir.
Oysa UCP 600 kuralları nettir: UCP 600 Madde 10(b) gereğince Amir Banka, yaptığı değişiklikle mesajı gönderdiği andan itibaren dönülemez şekilde bağlıdır. Ancak söz konusu değişikliğin lehtar açısından operasyonel bağlayıcılık kazanması, lehtarın bunu açıkça veya fiilen (uygun ibraz ile) kabul etmesine bağlıdır.
Akreditif Değişikliklerinde Temel Geçerlilik Kuralı
Halihazırda açılmış bir akreditife yapılan bir değişikliğin bağlayıcılığı, lehtarın bu değişikliği kabul etmesine bağlıdır. Amir Banka’nın akreditife değişiklik yapması ve bu değişikliği MT 707 SWIFT mesajı ile İhbar Bankası’na göndermesi, değişikliğin lehtar açısından kendiliğinden yürürlüğe girdiği anlamına gelmez.
Teyit Bankasının Değişikliği İhbarı ile Teyit Kapsamı Ayrımı
Teyitli bir akreditifte teyit bankası, değişikliği lehtara ihbar etmekle birlikte değişiklik şartlarını teyidi kapsamına almayabilir. Bu durum, değişikliğin amir banka ile lehtar arasındaki etkisinden ayrı değerlendirilmelidir. Amir banka değişikliği düzenlediği andan itibaren değişiklikle geri dönülemez biçimde bağlıdır. Lehtarın değişikliği kabul etmesi hâlinde değişiklik, amir banka ile lehtar arasındaki akreditif ilişkisi bakımından uygulanabilir hâle gelir. Ancak teyit bankası değişikliği teyit kapsamına almadıysa, teyit bankasının bağımsız ödeme veya iştira taahhüdü değiştirilen şartlara genişlemez. Bu nedenle lehtar, değişikliği kabul edip etmeyeceğini değerlendirirken yalnızca amir bankanın değişiklikle bağlı olup olmadığını değil, teyit bankasının taahhüdünün değişiklik sonrasında hangi şartları kapsadığını da ayrıca kontrol etmelidir.
Lehtarın Akreditif Değişiklikleri İçin Kabul/Ret Bildirimi
UCP 600’ün 10(c) maddesi, lehtarın bir değişikliği kabul veya reddettiğine ilişkin bildiri vermesi gerektiğini belirtir. Operasyonel olarak bu bildirinin, yükleme gerçekleşmeden ve vesaik asılları görevli banka, ihbar bankası, teyit bankası ve/veya amir bankaya ibraz edilmeden önce yapılması beklenir. Ancak uygulamada bu süreç çoğu zaman bu şekilde işlemez.
Pratikte, lehtar çoğu zaman akreditif değişikliğini kabul edip etmediğine dair açık bir bildirimde bulunmaz ve sessiz kalır. Bu durumda Amir Banka ve/veya Teyit Bankası, lehtarın değişikliği kabul edip etmediğini ibraz edilen vesaik üzerinden değerlendirmeye çalışır.
Asıl akreditifin (veya evvelce kabul edilmiş değişiklikleri içeren bir akreditifin) şartları, bir değişikliği ihbar eden bankaya lehtarın bu değişikliği kabul ettiğini bildirmesine kadar lehtar için yürürlükte kalacaktır. Lehtarın bir değişikliği kabul veya reddettiğine ilişkin bildiri vermesi gerekir. Lehtar böyle bir bildiri vermediği takdirde akreditife ve henüz kabul edilmemiş herhangi bir değişikliğe uygun bir ibraz lehtarın o değişikliği kabul etmiş olduğuna ilişkin bildiri sayılacaktır. Akreditif o an itibariyle değiştirilmiş olacaktır.
UCP 600 – Madde 10 (c)
UCP 600 - Madde 10(c), sessizliğin tek başına kabul veya ret anlamına gelmediğini; ancak belirli koşullarda yapılan ibrazın değişikliğin kabulü sonucunu doğurabileceğini göstermektedir.
Lehtarın Sessiz Kalması Durumunda Akreditif Değişikliğinin Kabul veya Ret Değerlendirmesi
Teoride çözüm basit görünse de, uygulamada lehtarın açık bir bildirim yapmadığı durumlarda bankalar, ibraz edilen vesaikin UCP 600 Madde 10(c) kapsamında orijinal şartlara mı yoksa değişikliğe mi uyum sağladığını belgeleri inceleyerek tespit etmekle yükümlüdür.
Uygulamada birçok banka, ilk değerlendirmesini aşağıdaki prensipler çerçevesinde yapabilmekle birlikte, nihai değerlendirme her somut olayın özelliklerine göre değişebilir:
Vesaik, akreditif şartları ve değişiklik içeriğine uygunsa:
- Bu durumda yapılan ibraz, UCP 600 Madde 10(c) kapsamında lehtarın değişikliği kabul ettiğine ilişkin bildiri sayılır ve akreditif o andan itibaren değiştirilmiş kabul edilir.
Vesaik, akreditif şartlarına uygun ancak değişiklik içeriğine uygun değilse:
- Lehtarın değişikliği kabul etmediği varsayılır ve akreditif, değişiklik yapılmadan önceki şartlara göre değerlendirilir. Ancak özellikle kısmi sevkiyat veya gelecekteki sevkiyatları etkileyen değişikliklerde her somut olay ayrıca değerlendirilmelidir.
Kısmi Yükleme Durumunda Belirsizlikler
Kısmi yüklemeye izin verilen akreditiflerde, lehtarın yaptığı ibrazın hem orijinal akreditif şartlarına hem de değiştirilen şartlara uygun olması, değişikliğin kabul edilip edilmediği konusunda belirsizliğe yol açabilir. Böyle bir durumda lehtarın iradesi yalnızca ibraz edilen belgelerin tutar ve miktarından kesin olarak anlaşılamayabilir.
Örnek Senaryo
- Orijinal akreditif: 50.000 USD tutarında, 5.000 adet tişört yüklemesi.
- Değişiklik: Akreditif tutarı 30.000 USD’ye, mal miktarı ise 3.000 adede düşürülüyor.
- Akreditif şartı: Akreditif kısmi yüklemeye izin veriyor ve birim fiyat değişmiyor.
Lehtar değişikliğe ilişkin açık bir kabul veya ret bildiriminde bulunmaksızın bankaya 30.000 USD tutarında ve 3.000 adetlik bir belge ibrazı yaparsa ne olur?
Burada bankalar için bir ikilem doğar:
- Değişiklik kabul edilmiştir: Lehtar değişikliği kabul etti ve 3.000 adet tişört yüklemesi yaparak 30.000 USD'lık akreditif bakiyesinin tamamını kullandı.
- Değişiklik henüz kabul veya reddedilmemiştir: Lehtar, orijinal akreditif kapsamında 3.000 adetlik kısmi yükleme yapmış ve kalan 2.000 adedi daha sonra göndermeyi planlamıştır.
İbraz hem orijinal akreditif şartlarıyla hem de değiştirilen şartlarla uyumlu göründüğünden, lehtarın değişikliğe ilişkin iradesi yalnızca ibrazdan kesin olarak belirlenemeyebilir. Bu durumda bankanın, değişikliğin kabul edilip edilmediğini açıklığa kavuşturmak amacıyla lehtarla iletişime geçmesi gerekebilir.
Akreditif Değişikliklerin Kabulüne İlişkin Belirsizliklerin Giderilmesi
- Lehtar ile İletişim: Lehtardan, değişikliğin kabul edilip edilmediğine dair net bir yanıt aranır
- İhbar Bankası ile İletişim: İhbar Bankası aracılığıyla, lehtarın değişiklikle ilgili tutumu hakkında bilgi talep edilir.
- Netlik Sağlanması: Değişikliğin kabul edilip edilmediği konusunda kesin bir yanıt alınarak, akreditifin değerlendirilmesi buna göre yapılır
Lehtarın akreditif değişikliklerini kabul veya reddetme süreci, hem ticari hem de hukuki açıdan kritik bir öneme sahiptir. Özellikle kısmi yüklemeye izin verilen akreditiflerde, değişikliğin kabul edilip edilmediği konusunda belirsizlikler yaşanabilir. Bu tür durumlarda bankalar, somut olayın şartlarına bağlı olarak lehtar veya ihbar bankasıyla iletişime geçerek açıklık sağlamayı tercih edebilir.
Bu nedenle lehtarların, akreditif değişikliklerine ilişkin kabul veya ret iradelerini açık ve zamanında bildirmeleri, olası ihtilafların önlenmesi açısından kritik önem taşır.