Akreditifi İhracatçı Açısından Güvenli Kılan Unsurlar Nelerdir?

Uluslararası ticarette ihracatçı açısından en büyük risk, yüklemesi tamamlanan mal veya hizmetin bedelinin zamanında ve eksiksiz tahsil edilememesidir. Bazı ödeme şekillerinde bu risk tamamen ihracatçının üzerinde kalırken, akreditifli işlemlerde ödeme riski bankacılık sistemi içine alınır. Bu yönüyle akreditif, ihracatçıyı alıcı riskine karşı koruyan en güçlü ödeme mekanizmalarından biri olarak öne çıkar.

Peşin Ödeme ihracatçı açısından hiç risk taşımayan ve en güvenli ödeme şeklidir. Ancak ithalatçı açısından en riskli yöntem olması nedeniyle pratikte sınırlı kullanılır. İhracatçının pazarlık gücü ithalatçı karşısında çok güçlü değilse bu ödeme şeklinde anlaşmaları uygulamada çok mümkün olmayabilir.

Mal Mukabili Ödeme yönteminde ihracatçı, herhangi bir banka garantisi olmaksızın yüklemeyi gerçekleştirir ve vesaik asıllarını ithalatçıya gönderir. Ödeme, tamamen ithalatçının iradesine ve ödeme gücüne bağlıdır. Bu nedenle ihracatçı açısından en riskli ödeme şeklidir.

Vesaik Mukabili Ödeme Vesaik mukabili ödemede risk kısmen dengelenmiş olsa da, ihracatçı için tam bir güvence sağlanmaz. Vesaik asılları bankalar aracılığıyla el değiştirse bile, ithalatçının ödeme yapmaması halinde bankaların:

• ithalatçıya karşı yaptırım uygulama,
• ihracatçıya ödeme yapma

gibi bir yükümlülüğü bulunmaz. Bu nedenle, ihracatçı sözleşme şartlarını eksiksiz yerine getirse dahi ödeme %100 garanti altında değildir.

Akreditif, ithalatçının (amir / applicant) talimatı üzerine, amir banka tarafından açılan; UCP 600 kuralları ve akreditif şartlarına uygun olarak ibraz edilen belgeler karşılığında, ihracatçıya (lehtar) karşı geri dönülemez ve kesin bir ödeme taahhüdü içeren bir dış ticaret ödeme mekanizmasıdır.

Akreditifli işlemler, UCP 600 kuralları çerçevesinde yürütülür ve bankalar açısından belgeye dayalıdır. Bankalar, mal veya hizmetle değil, yalnızca ibraz edilen belgelerin uygunluğu ile ilgilenir.

Akreditif metninin içeriği, temel olarak alıcı ve satıcı arasında yapılan mal alım-satım sözleşmesindeki şartlara dayanır. Sözleşmede belirlenen şartlar ise en azından aşağıdaki unsurları kapsar:

Bu unsurlar, ihracatçının hangi şartlar altında ödeme alacağını açık ve bağlayıcı şekilde belirler.

Akreditifin ihracatçıya güçlü bir güvence sağlamasının temelinde üç ana ilke yer alır:

Bu üç ilke birlikte değerlendirildiğinde, akreditif diğer ödeme şekillerine kıyasla ihracatçı açısından çok daha güvenli hale gelir.

Akreditif Amir Banka tarafından bir kez açıldıktan sonra:

onayı olmadan iptal edilemez veya şartları değiştirilemez.

Bu durum, aslında şu anlama gelir:

Amir (Applicant, İthalatçı), akreditifin açılışı için talimat veren taraf olmasına rağmen, akreditif bir kez açıldıktan sonra:

gibi haklara tek başına sahip değildir.

Yani ithalatçı firmanın akreditif açıldıktan sonra siparişi iptal edebilmesi, sipariş tutarını azaltması ya da siparişe konu malın cinsinde değişiklik yapabilmesi için öncelikle Lehtar (Beneficiary, İhracatçı) ile mutabık kalması ve bu mutabakata akreditife dahil olan Amir Banka ve var ise Teyit Bankası'nın da uygunluk vermesi gerekir.

Aslında bu durum yukarıdaki temel konular ile birlikte akreditif şartlarında ithalatçı tarafından akreditif açıldıktan sonra gerçekleştirilmek istenen her değişiklik için geçerlidir.

Aynı şekilde Amir Banka akreditifi açtıktan sonra; Lehtar ve varsa Teyit Bankası'nın onayı ve rızası olmadan:

vb... haklara sahip değildir.

Amir Banka ve Lehtar arasında akreditif açıldıktan sonra kurulan ilişkinin bu özelliği, yani Amir Banka'nın ödeme yükümlülüğünün geri dönülemez olması ihracatçıyı korur ve ihracatçının vesaik mukabili ödeme şeklinde karşı karşıya kaldığı yukarıdaki riskleri bertaraf eder.

Lehtar yani ihracatçı firma tarafından uygun ibraz bir kez yapıldıktan sonra Amir Banka ve var ise Teyit Bankası için kesin ödeme yükümlülüğü doğar.

Burada en önemli nokta; ihracatçı firma yüklemeyi gerçekleştirip akreditif şartlarına uygun belgeleri Amir Banka ve var ise Teyit Bankası'na ibraz ettiğinde, ithalatçı firma ödemeyi yapacak durumda olmasa, yapmak istemese ya da ödemeyi geciktirmek istese dahi, ithalatçı firmadan bağımsız olarak Amir Banka'nın ve var ise Teyit Bankasının kesin bir şekilde ihracatçı firmaya ödeme yapmakla yükümlü olmasıdır.

İhracatçı tarafından uygun ibraz bir kez yapıldığında:

• Amir Banka
• Teyit Bankası (var ise)

için kesin ve bağlayıcı ödeme yükümlülüğü doğar.

• Bu noktada ithalatçının:
• ödeme gücünün olmaması,
• ödeme yapmak istememesi,
• ödeme sürecini geciktirmesi

bankaların ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bankalar, ithalatçıdan bağımsız şekilde ihracatçıya ödeme yapmakla yükümlüdür.

Amir Banka ve Teyit Bankası'nın Ödeme Yükümlülüğü:

• Amir Banka ve varsa Teyit Bankası'nın ödeme yükümlülüğü geri dönülemezdir.
• Bu yükümlülüğün kesinleşmesi için ihracatçının uygun ibraz yapması gereklidir.

Uygun İbraz, akreditif şartlarında talep edilen belgelerin;

• akreditif şartlarına,
• UCP 600 kurallarına
• uluslararası bankacılık standartlarına uygun olarak ve
• akreditif şartlarında istenen süreler içerisinde

Amir Banka ve/veya Teyit Bankası'na sunulmasıdır.

Uygun İbrazda Dikkat Edilmesi Gereken Diğer Hususlar:

• Belgelerin eksiksiz ve akreditifte istenen sayıda olması.
• Belgelerin şekil şartları bakımından UCP 600'de belirtilen özelliklere uygun olması.
• Belgelerin kendi içinde çelişki içermemesi.

Ayrıca vesaik ibrazı;

• Akreditif vadesi ve belirtilen süreler içinde yapılmalıdır.
• Yüklemenin, akreditifte belirtilen en son yükleme tarihine kadar tamamlanmış olması gerekir.

Akreditif;

• kesin ödeme taahhüdü,
• geri dönülemezlik ilkesi ve
• uygun ibraz

mekanizması sayesinde ihracatçıyı alıcı riskinden korur.

Doğru yapılandırılmış bir akreditif, peşin ödeme şeklinden sonra ihracatçı açısından mal bedelinin tahsilini banka güvencesi altına alan en güçlü ödeme aracıdır.