Akreditif Nedir? UCP 600 Kapsamında Kesin ve Geri Dönülemez Ödeme Taahhüdü Nasıl Doğar?

Akreditif çok temel ve geniş anlamda aşağıdaki şekilde tanımlanabilir:

''Akreditif şartlarında istenen belgelerin, UCP 600 kurallarına ve akreditif şartlarına uygun olarak ve akreditif şartlarında belirlenen süreler içerisinde Lehtar (ihracatçı/beneficiary) tarafından akreditifi açan bankaya (Amir Banka) akreditif şartlarında istenen sayıda ve eksiksiz ibrazı durumunda (uygun ibraz); akreditifi açan bankanın ihracatçı firmaya (lehtar) karşı geri dönülemez ve kesin ödeme taahhüdünü içeren bir anlaşma.''

Bu tanımda yer alan üç temel unsur, akreditifi diğer ödeme yöntemlerinden ayırır ve taraflar için daha güvenilir hale getirir:

UCP 600 kurallarına göre akreditif bir kez açıldıktan sonra;

• Amir Banka,
• Lehtar ve
• Teyit Bankası (varsa)

tarafından onaylanmadan iptal edilemez veya şartları değiştirilemez.

Bu durum, ithalatçı firmanın (amir/applicant) akreditif açılışı için talimat veren taraf olmasına rağmen, akreditif açıldıktan sonra:

• Malları almaktan vazgeçme,
• Siparişi iptal etme,
• Sipariş tutarını azaltma,

gibi haklara tek başına sahip olmamasını sağlar.

Aynı şekilde, Amir Banka, akreditifi açtıktan sonra lehtarın ve varsa teyit bankasının onayı olmadan:

• Akreditifi iptal edemez,
• Akreditif tutarını azaltamaz,
• Akreditif şartlarını değiştiremez,
• UCP 600 kapsamında öngörülen belge inceleme süresi saklı kalmak kaydıyla, ihracatçı tarafından ibraz edilen ve uygun bulunan belgeleri reddetme, ödeme yapmama ve/veya ödemeyi geciktirme hakkına sahip değildir.

Bu özellik, akreditif kapsamında tarafların hak ve yükümlülüklerinin öngörülebilirliğini artırır.

İhracatçı firma (lehtar) tarafından uygun ibraz yapıldığının akreditif şartları ve UCP 600 çerçevesinde tespit edilmesi sonrasında, Amir Banka ve varsa Teyit Bankası için kesin ödeme yükümlülüğü doğar.

Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta şudur:

İhracatçı firma, yüklemeyi gerçekleştirip akreditif şartlarına uygun belgeleri Amir Banka’ya ve varsa Teyit Bankası’na ibraz ettiğinde, ithalatçı firma:

• Ödemeyi yapacak durumda olmasa,
• Ödemeyi yapmak istemese veya
• Ödemeyi geciktirmek istese bile,

Amir Banka ve varsa Teyit Bankası, uygun ibrazın tespit edilmesi halinde, ithalatçıdan bağımsız olarak ihracatçıya ödeme yapmak ve/veya vadede ödeme yapma taahhüdüne girmekle yükümlüdür. Bu durum, ihracatçı firmayı koruyan en önemli unsurlardan biridir.

Ancak lehtar açısından göz önünde bulundurulması gereken önemli bir husus vardır: Uygulamada, vesaikin Amir Banka ve/veya Teyit Bankası tarafından uygun bulunmasıyla ödeme aynı gün gerçekleşmez. Vesaik bedelinin ne zaman ödeneceği, akreditifin ödeme şekline ve akreditif şartlarına göre belirlenir.

• Akreditif Sight (Görüldüğünde Ödemeli) ise, Amir Banka ve/veya Teyit Bankası vesaiki fiziki olarak teslim aldığı tarihten itibaren en geç 5 iş günü içinde vesaiki incelemekle yükümlüdür. İnceleme sonucunda vesaikin uygun bulunması halinde, akreditifte belirtilen valör süresi (örneğin X iş günü) dikkate alınarak ödeme gerçekleştirilir.
• Vadeli akreditiflerde ise ödeme, akreditifte belirtilen vade tarihinde yapılır.

Amir Banka ve varsa Teyit Bankası için kesin ödeme yükümlülüğünün ön koşulu, ihracatçı tarafından uygun ibrazın yapılmasıdır.

Uygun İbraz, şu şekilde tanımlanabilir:

• Akreditif şartlarında belirtilen belgelerin,
• UCP 600 kurallarına ve uluslararası bankacılık standartlarına uygun olarak,
• Akreditif şartlarında belirtilen süreler içinde,
• Amir Banka, Teyit Bankası ve/veya Görevli Banka’ya eksiksiz ve doğru şekilde sunulmasıdır.

Uygun İbraz'da Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Belgeler, eksiksiz ve istenen sayıda olmalıdır.
• Belgeler, UCP 600’de belirtilen şekil şartlarına uygun olmalıdır.
• Belgeler arasında herhangi bir tutarsızlık ve çelişki olmamalıdır.
• İbraz, akreditif vadesi ve belirtilen süreler içinde yapılmalıdır.
• Yükleme, akreditifte belirtilen en geç yükleme tarihine kadar gerçekleştirilmelidir.

Lehtar tarafından ibraz edilen belgeler (vesaik) aşağıdaki durumlardan en az birisini sağlıyorsa Rezervli vesaik olarak adlandırılır.

• Belgeler, akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına veya ISBP 821 standartlarına uygun şekilde düzenlenmemişse,
• Belgeler kendi içinde çelişkili bilgiler içeriyorsa,
• Akreditifte istenen belgeler eksik sayıda ibraz edilmişse veya bazı belgeler hiç ibraz edilmemişse.

Uygulamada Amir Banka durumu ithalatçıya (amire) bildirir; ithalatçının rezervleri kabul etmesi (waiver) ve amir bankanın da buna onay vermesi halinde ödeme gerçekleştirilebilir. Teyit Bankası ise belgelerde rezerv tespit ettiğinde teyit yükümlülüğü ortadan kalkar; bu durumda belgeleri Amir Banka'ya göndererek, Amir Banka’nın kararına göre işlem yapar.