Akreditifin Üç Temel Unsuru
Akreditif çok temel ve geniş anlamda aşağıdaki şekilde tanımlanabilir:
''Akreditif şartlarında talep edilen belgelerin (vesaik), akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına ve uluslararası standart bankacılık uygulamalarına uygun olarak, akreditif şartlarında belirlenen süreler içerisinde belirlenen ibraz bankasına sunulması halinde (Uygun İbraz), Amir Banka'nın ve varsa Teyit Bankası'nın akreditifin kullanım şekline göre ödeme yapmayı, vadeli ödeme taahhüdüne girmeyi veya poliçeyi kabul etmeyi geri dönülemez biçimde üstlendiği kesin bir banka taahhüdüdür.”
Bu tanımda yer alan üç temel unsur, akreditifi diğer ödeme yöntemlerinden ayırır ve taraflar için daha güvenilir hale getirir:
- Ödeme Yükümlülüğünün Geri Dönülemez Olması
- Kesin Ödeme Yükümlülüğü
- Uygun İbraz
Ödeme Yükümlülüğünün Geri Dönülemez Olması
UCP 600 kurallarına göre akreditif bir kez açıldıktan sonra;
- Amir Banka,
- Lehtar ve
- Teyit Bankası (varsa)
tarafından onaylanmadan iptal edilemez veya şartları değiştirilemez.
Bu durum, ithalatçı firmanın (amir/applicant) akreditif açılışı için talimat veren taraf olmasına rağmen, akreditif açıldıktan sonra:
- Akreditif kapsamında yüklemesi talep edilen malları almaktan vazgeçme,
- Siparişi iptal etme,
- Sipariş tutarını azaltma,
gibi haklara tek başına sahip olmamasını sağlar. Akreditif açıldıktan sonra amir, akreditif şartlarını tek taraflı olarak değiştiremez veya akreditifi tek taraflı olarak iptal ettiremez. Alıcının ticari sözleşme kapsamındaki tutumu veya malları teslim almaktan vazgeçmesi, uygun ibraz yapılmışsa amir bankanın akreditif kapsamındaki yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Aynı şekilde, Amir Banka, akreditifi açtıktan sonra lehtarın ve varsa teyit bankasının onayı olmadan:
- Akreditifi iptal edemez,
- Akreditif tutarını azaltamaz,
- Akreditif şartlarını değiştiremez,
- Amir banka, UCP 600 kapsamında öngörülen belge inceleme süresi içinde ibrazı değerlendirir. İbrazın uygun ibraz olduğunun belirlenmesi halinde, akreditifin kullanım şekline göre ödeme yapmak, vadeli ödeme taahhüdüne girmek veya poliçeyi kabul etmek suretiyle yükümlülüğünü yerine getirir.
Bu özellik, akreditif kapsamında tarafların hak ve yükümlülüklerinin öngörülebilirliğini artırır.
Maddede belirtilen durumlar dışında bir akreditif amir bankanın, varsa teyit bankasının ve lehtarın onayı olmadan değiştirilemez veya iptal edilemez.
UCP 600 - Madde 10(a)
Ödeme Yükümlülüğünün Geri Dönülemez Olması Pratikte Ne Anlama Gelir?
Örneğin, alıcı ve satıcı özel bir makine alımı için sözleşme imzalamış ve ödeme şekli olarak Vesaik Mukabili Ödeme (Cash Against Documents) üzerinde anlaşmış olsun. Satıcı, özel üretim makineyi yükleyip vesaik asıllarını banka aracılığıyla tahsile gönderdiğinde, alıcının (ithalatçının) malı almaktan vazgeçmesi halinde ortada herhangi bir bankanın ödeme taahhüdü bulunmaz. Bu durumda satıcı, ödeme riskini doğrudan taşır. Buna karşılık, ödeme şekli akreditif olsaydı; satıcı tarafından ibraz edilen vesaik Uygun İbraz niteliğindeyse, alıcının malları teslim almaktan vazgeçmesi durumunda dahi satıcı, akreditif kapsamında Amir Banka’nın ödeme taahhüdü sayesinde bedeli tahsil edebilirdi.
Kesin Ödeme Yükümlülüğü
İhracatçı firma (lehtar) tarafından uygun ibraz yapıldığının akreditif şartları ve UCP 600 çerçevesinde tespit edilmesi sonrasında, Amir Banka ve varsa Teyit Bankası için kesin ödeme yükümlülüğü doğar.
Burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta şudur:
İhracatçı firma, yüklemeyi gerçekleştirip akreditif şartlarına uygun belgeleri Amir Banka’ya ve varsa Teyit Bankası’na ibraz ettiğinde, ithalatçı firma:
- Ödemeyi yapacak durumda olmasa,
- Ödemeyi yapmak istemese veya
- Ödemeyi geciktirmek istese bile,
Amir Banka ve varsa Teyit Bankası, uygun ibrazın tespit edilmesi halinde, ithalatçıdan bağımsız olarak ihracatçıya ödeme yapmak ve/veya vadede ödeme yapma taahhüdüne girmekle yükümlüdür. Bu durum, ihracatçı firmayı koruyan en önemli unsurlardan biridir.
Ancak lehtar açısından göz önünde bulundurulması gereken önemli bir husus vardır: Uygulamada, vesaikin Amir Banka ve/veya Teyit Bankası tarafından uygun bulunmasıyla ödeme aynı gün gerçekleşmez. Vesaik bedelinin ne zaman ödeneceği, akreditifin ödeme şekline ve akreditif şartlarına göre belirlenir.
Uygun İbraz
Bir amir banka bir ibrazın uygun olduğunu belirlediğinde ibrazı karşılamalıdır.
UCP 600 - Madde 15 (a)
Bir teyit bankası bir ibrazın uygun olduğunu belirlediğinde ibrazı karşılamalı veya iştira etmeli ve belgeleri amir bankaya göndermelidir.
UCP 600 - Madde 15 (b)
Amir Banka ve varsa Teyit Bankası için kesin ödeme yükümlülüğünün ön koşulu, ihracatçı tarafından uygun ibrazın yapılmasıdır.
Uygun İbraz, şu şekilde tanımlanabilir:
- Akreditif şartlarında belirtilen belgelerin,
- UCP 600 kurallarına ve uluslararası bankacılık standartlarına uygun olarak,
- Akreditif şartlarında belirtilen süreler içinde,
- Amir Banka, Teyit Bankası ve/veya Görevli Banka’ya eksiksiz ve doğru şekilde sunulmasıdır.
Uygun İbraz'da Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- Belgeler, eksiksiz ve istenen sayıda olmalıdır.
- Belgeler, UCP 600’de belirtilen şekil şartlarına uygun olmalıdır.
- Belgeler arasında herhangi bir tutarsızlık ve çelişki olmamalıdır.
- İbraz, akreditif vadesi ve belirtilen süreler içinde yapılmalıdır.
- Yükleme, akreditifte belirtilen en geç yükleme tarihine kadar gerçekleştirilmelidir.
Vesaik Rezervli Olursa Ne Olur?
Lehtar tarafından ibraz edilen belgeler (vesaik) aşağıdaki durumlardan en az birisini sağlıyorsa Rezervli vesaik olarak adlandırılır.
- Belgeler, akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına veya ISBP 821 standartlarına uygun şekilde düzenlenmemişse,
- Belgeler kendi içinde çelişkili bilgiler içeriyorsa,
- Akreditifte istenen belgeler eksik sayıda ibraz edilmişse veya bazı belgeler hiç ibraz edilmemişse.
Uygulamada Amir Banka durumu ithalatçıya (amire) bildirir; ithalatçının rezervleri kabul etmesi (waiver) ve amir bankanın da buna onay vermesi halinde ödeme gerçekleştirilebilir.
Teyit bankası, ibraz edilen belgelerde rezerv tespit ederse bu ibrazı uygun ibraz olarak karşılamak veya iştira etmek zorunda değildir. Ancak bu durum, teyidin genel olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez; lehtar akreditif süresi ve ibraz süreleri içinde rezervleri gidererek uygun ibraz yaparsa teyit bankasının teyit kapsamındaki yükümlülüğü yeniden değerlendirilir. Teyit bankası, rezervli belgeleri lehtarın talimatı ve kendi uygulaması çerçevesinde amir bankaya onay/waiver için gönderebilir; bu durumda ödeme, amir bankanın ve gerekiyorsa amirin rezervleri kabul etmesine bağlı hale gelir.
Amir Banka, Amir Tarafından Kabul Edilen Rezervli Vesaiki Kabul Etmek Zorunda mıdır?
Amir Banka, akreditif kapsamında ibraz edilen vesaiki rezervli bulduğunda, amirin rezervleri kabul ederek ödeme yapılmasını veya vadede ödeme taahhüdüne girilmesini talep etmesi halinde dahi, kendi risk değerlendirmesi ve iç düzenlemeleri çerçevesinde rezervli vesaiki kabul etmek zorunda değildir.