Akreditif İşlemlerinde Taraflar ve Görevleri
Akreditif işlemlerinde, en yaygın kullanım şekliyle bir akreditif ilişkisi asgari üç temel taraf üzerinden kurulmaktadır. Bu taraflar şunlardır:
- Amir Banka (Issuing Bank)
- İhbar Bankası (Advising Bank)
- Lehtar (Beneficiary)
Bazı durumlarda Lehtar ile Amir aynı bankanın müşterisi olabilir. Bu durumda söz konusu banka, ithalatçının bankası sıfatıyla Amir Banka rolünü üstlenerek akreditifi açar ve aynı zamanda kendi müşterisi olan Lehtar’a İhbar Bankası olarak akreditifi ihbar eder. Bu yapı altında, akreditif ilişkisinde fiilen tek bir banka yer almakta olup banka hem Amir Banka hem de ihbar eden banka fonksiyonlarını birlikte yürütmektedir.
Akreditifin yapısına, türüne ve düzenleniş şekline bağlı olarak, Amir Banka, Lehtar ve İhbar Bankası'na ek olarak aşağıdaki bankalar da akreditif ilişkisine dahil olabilir:
- Teyit Bankası (Confirming Bank)
- Görevli Banka (Nominated Bank)
- Rambursman Bankası (Reimbursing Bank)
Amir (Applicant)
Akreditif ilişkisinde Amir (Applicant), ithalat işlemini gerçekleştirecek olan ve akreditif açılışı için bankasına talimat veren taraftır.
Amir’e ait unvan, adres ve iletişim bilgileri, akreditif açılışında kullanılan MT 700 SWIFT mesajının 50 – Applicant alanında yer alır.
Uluslararası uygulamalarda amir kavramı, UCP 600’ün 2. maddesinde şu şekilde tanımlanmıştır:
“Applicant (Amir), akreditifin açılması için talepte bulunan taraf anlamına gelir.”
Bu tanım, amirin işlemi başlatan taraf olduğunu açıkça ortaya koymakla birlikte, akreditif işlemlerinde taraflar arasındaki hukuki ilişkide konumunu sınırlı tutar.
Amir Banka (Issuing Bank)
Amir Banka, amirin (ithalatçı / akreditif açılışı için talimat veren taraf) talimatı doğrultusunda akreditifi açan bankadır.
- lehtar (ihracatçı) tarafından akreditif şartları yerine getirildiğinde
- ibrazı istenen tüm belgeler akreditif şartlarına ve UCP 600 kurallarına uygun bir şekilde ibraz edildiğinde
lehtara karşı geri dönülemez bir ödeme taahhüdü altına girer.
Bu aşamadan sonra Amir Banka;
- akreditifi iptal etmek
- akreditif tutarını azaltmak
- akreditif vadesini kısaltmak
- ödeme vadesini değiştirmek
- yukarıda sayılanlar dışında akreditifin diğer şartlarında değişiklik yapmak
yönündeki amir talimatlarını yerine getirmek zorunda değildir.
Amir Banka; Amir'in (ithalatçı) değişiklik taleplerini yerine getirse dahi değişikliğin geçerli olması için Lehtar ve varsa Teyit Bankası’nın onayı gerekir.
Amir Banka ayrıca;
- Akreditifi, uluslararası bankacılık uygulamaları ve UCP 600 kurallarına ve uluslararası teamüllere uygun olarak açmalı
- Akreditifi amirin talimatlarına uygun olarak açmalı, uluslararası bankacılık uygulamaları ve UCP 600 kurallarına aykırı talep olması durumunda amiri bilgilendirmeli
- Amir taraf talep edilen değişiklik talimatlarına olumlu ya da olumsuz vakit geçirmeksizin cevap vermelidir.
Lehtar (Beneficiary)
Lehtar (Beneficiary), lehine akreditif açılan ve ihracat işlemini gerçekleştirecek olan taraftır.
- Akreditif kapsamında malların yüklemesini gerçekleştirmek ve/veya akreditif konusu hizmeti yerine getirmek,
- Akreditifte talep edilen belgeleri eksiksiz, akreditif şartlarına ve UCP 600 kurallarına uygun ve akreditifte belirtilen süreler içinde ibraz etmek.
İhbar Bankası (Advising Bank)
İhbar Bankası, amir banka tarafından açılan akreditifi lehtara bildiren bankadır. Akreditife teyit eklemediği sürece, uygun belge ibrazında ödeme yükümlülüğü üstlenmez.
Genellikle amir bankanın muhabiri olan ve lehtarın ülkesinde bulunan bir banka aracılığıyla akreditif ihbar edilir. İhracatçının bankası, amir bankanın muhabiri değilse; akreditif metninde 57a: “Advise Through” Bank alanında belirtilen banka ihbar bankası olarak görev yapabilir.
İhbar Bankası’nın başlıca sorumlulukları şunlardır:
- Akreditif ve değişikliklerini lehtara iletirken gerekli özeni göstermek,
- Akreditifin gerçekliğini teyit ettikten sonra ihbarda bulunmak,
- Lehtar tarafından kendisine ibraz edilen belgeleri, vakit kaybetmeden ilgili bankaya iletmek.
Aksi halde, lehtarın geç ibrazda bulunmasına neden olunabilir.
Teyit Bankası (Confirming Bank)
Teyit Bankası, amir bankaya ek ve amir bankadan bağımsız olarak; akreditif şartlarına uygun belge ibrazı yapılması halinde lehtara karşı geri dönülemez ve kesin ödeme yükümlülüğü üstlenen bankadır. Akreditif açılışında kullanılan MT 700 SWIFT mesajında 58a : Requested Confirmation Party alanında yer alır.
Genellikle lehtarın ülkesinde bulunur.
Teyit Bankası’nın sorumlulukları aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
- Akreditif şartlarını incelemek ve teyit eklemeye hazır değilse amir bankayı ve lehtarı gecikmeksizin bilgilendirmek,
- Akreditife teyit eklediğinde lehtarı derhal haberdar etmek,
- Lehtar tarafından ibraz edilen belgeleri ICC kuralları çerçevesinde incelemek,
- Belgelerde uyumsuzluk tespit edilmesi halinde, gerekli düzeltmeler için lehtarı bilgilendirmek.
- Teyidi kapsamına aldığı vesaiki uygun bulduğunda akreditif sight ise akreditifte belirtilen valörde ödemeyi gerçekleştirmek, akreditif vadeli ise vadede ödeme taahhüdüne girmek.
Görevli Banka (Nominated Bank)
Amir Banka akreditif şartlarında başka bir bankayı;
- İştira edilebilir bir akreditif ise (BY NEGOTIATION açılmış bir akreditif) iştira etmekle
- TRANSFERABLE açılmış bir akreditif ise akreditifi ikinci lehtarın bankasına transfer etmekle