Akreditif Nedir?

Akreditif, dış ticarette kullanılan geleneksel ödeme yöntemlerinden biridir; uygulamada LC, Letter of Credit veya Documentary Credit olarak da adlandırılır.

Akreditif, temel olarak aşağıdaki şekilde tanımlanabilir:

''Akreditif; akreditifte talep edilen belgelerin, akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına ve ISBP 821'de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamalarına uygun olarak, belirtilen süre ve yerde ibraz edilmesi hâlinde ve amir bankanın ibrazı uygun bulması koşuluyla, akreditifin kullanım şekline göre ibrazı karşılamakla yükümlü olduğu, belgeye dayalı ve satış sözleşmesinden bağımsız, geri dönülemez bir banka taahhüdüdür. Akreditife teyit eklenmişse teyit bankası da uygun ibraz karşılığında amir bankanın yükümlülüğüne ek ve ondan bağımsız bir yükümlülük üstlenir.”

Akreditifler, dayandıkları satış sözleşmesinden bağımsız işlemlerdir. Bankalar malları, hizmetleri veya sözleşmenin fiili ifasını değil; kendilerine ibraz edilen belgeleri, dış görünüşleri itibarıyla akreditif şartları ve UCP 600 çerçevesinde inceler.

Akreditif, ithalatçının malları mutlaka teslim alacağını garanti eden bir sistem değildir. Aynı şekilde ihracatçının her koşulda ödeme alacağı anlamına da gelmez. Bankalar malları değil, belgeleri inceler. Bu nedenle akreditifte ödeme, malın fiilen sözleşmeye uygun teslim edilmesine değil, akreditif şartlarına uygun belgelerin süresi içinde ibraz edilmesine bağlıdır. Akreditifin temel işlevi, tarafları tamamen risksiz hale getirmek değil; ödeme ve teslim risklerini banka taahhüdü ve belge disiplini üzerinden daha yönetilebilir hale getirmektir.

Akreditifin mantığını anlamak için öncelikle, tarafların neden akreditifli ödeme şekline ihtiyaç duyduğunu kavramak gerekir.

Temel olarak hiçbir dış ticaret işlemi;

• ihracatçı gönderdiği malın/hizmetin ödemesini almadan
• ithalatçı da ödemesini yaptığı malı/hizmeti teslim almadan

tamamlanmış sayılmaz.

Ticaret ilişkisi ne kadar sorunsuz başlamış olursa olsun, bazı durumlarda:

• İhracatçılar, sözleşme şartlarını eksiksiz yerine getirmiş olsalar bile ödemelerini geç alabilir, hiç alamayabilir ya da sipariş ithalatçı tarafından tek taraflı iptal edilerek, halihazırda yüklenmiş ve ithalatçının ülkesine ulaşmış mallar teslim alınmayabilir.
• İthalatçılar ise ödemesini yaptığı malı/hizmeti teslim alamayabilir, geç teslim alabilir ya da mallar beklenen kalitede çıkmayabilir.

Yukarıda belirtilen temel risklere ek olarak, dış ticaret işlemlerinde birçok başka risk faktörü de bulunmaktadır.

Uluslararası ticarette akreditif, tek bir taraf için 'mutlak en güvenli' ödeme şekli olarak tanımlanamaz. Risk perspektifinden bakıldığında; ihracatçının tahsilat riskini en aza indiren seçenek 'Peşin Ödeme' iken, ithalatçının teslimat riskini en aza indiren yöntem 'Mal Mukabili' ödemedir.

Akreditif, bu iki uç nokta arasında yer alarak riskleri taraflar arasında dengeli biçimde paylaştıran stratejik bir araçtır.

Akreditifli işlemlerde temel taraflar ve akreditifin türüne göre sürece dahil olabilecek bankalar aşağıda özetlenmiştir.

• Akreditifin açılması için talepte bulunan ve talimat veren taraftır.
• İthalat işlemini gerçekleştiren taraftır.

UCP 600, Amir ile Amir Bankası arasındaki ilişkiyi düzenlemez; bu ilişki banka ile müşteri arasındaki sözleşmeye tabidir.

• Amirin talebi üzerine akreditifi açan ve ithalatçının bankası olan kuruluştur.
• Uygun İbraz yapılması durumunda yani akreditif şartlarına, UCP 600 kurallarına ve uluslararası standart bankacılık uygulamasına uygun belgelerin, akreditif şartlarında belirtilen süreler içinde ve istenilen sayıda sunulması durumunda, UCP 600 kapsamında geri dönülemez şekilde ödeme yapma, vadeli ödeme taahhüdüne girme, poliçeyi kabul etme veya akreditifin kullanım şekline göre ödeme yükümlülüğünü yerine getirme taahhüdüne girer.

• İhbar bankası, amir bankadan aldığı akreditifi lehtara ihbar eden bankadır. İhbar bankası, akreditifi ihbar ederken görünürdeki gerçekliğini kontrol eder; ancak akreditife teyit eklemediği sürece uygun ibraz karşılığında ödeme yükümlülüğü üstlenmez.
• Uygulamada MT 700 mesajının gönderildiği banka, akreditifin yapısına göre ihbar bankası, ilk ihbar bankası, görevli banka veya teyit bankası gibi farklı roller üstlenebilir. Bu nedenle bankanın rolü yalnızca mesajın alıcısı olmasına göre değil, akreditif metnindeki ilgili alanlar ve özel şartlar birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

• Teyit bankası, amir bankanın yetkilendirmesi veya talebi üzerine akreditife teyit ekleyen bankadır. Lehtar, ticari sözleşme veya akreditif açılış aşamasında akreditifin teyitli olmasını talep edebilir; ancak UCP 600 kapsamında teyidin eklenebilmesi için amir bankanın bir bankayı teyit eklemek üzere yetkilendirmesi gerekir.
• Çoğunlukla ihracatçının ülkesinde bulunan Teyit Bankası, uygun ibrazın gerçekleşmesi halinde, Amir Banka’nın ödeme yükümlülüğüne ek olarak ve bu yükümlülükten bağımsız şekilde, kendi adına lehtara karşı  geri dönülemez şekilde ödeme yapma, vadeli ödeme taahhüdüne girme, poliçeyi kabul etme, iştira etme veya akreditifin kullanım şekline göre ödeme yükümlülüğünü yerine getirme taahhüdüne girer.

• Lehine akreditif açılan taraf olup, genellikle satıcı, ihracatçı veya hizmet sağlayıcı konumundadır.
• Akreditife konu malların yüklemesini gerçekleştirir ve akreditif şartlarında belirtilen belgeleri, UCP 600 kurallarına ve akreditif şartlarına uygun şekilde, istenilen sayıda, eksiksiz ve belirtilen süreler içinde ibraz ettiğinde, akreditifin kullanım şekline göre ödeme, vadeli ödeme taahhüdü veya poliçe kabulü talep etme hakkı doğar.
• Lehtar, malları üreten bir firma olabileceği gibi, üçüncü bir taraftan tedarik ettiği ürünleri satan bir firma da olabilir.

• Akreditifin nezdinde kullanılabilir olduğu bankadır.
• Akreditif, görevli bankaya ödeme yapma, vadeli ödeme taahhüdüne girme, poliçe kabul etme veya iştira etme yetkisi verebilir.
• Bir bankanın görevli banka olarak belirlenmesi, teyit bankası olmadığı sürece, tek başına uygun ibrazı karşılamak zorunda olduğu anlamına gelmez. Bankanın ayrıca bu yönde açık bir yükümlülük üstlenmiş olması gerekir.
• Görevli banka, kendisine yapılan ibrazı inceleyebilir ve belgeleri amir bankaya iletebilir.

MT 700 SWIFT mesajında, taraflar arasındaki ticari işlemden akreditife yansıtılan ödeme, vade, tutar, yükleme, teslim, belge, masraf ve özel şart bilgileri yer alır. Bu bilgiler özetle aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

Ödeme Şekli ve Vade

• Akreditif kapsamında ödeme belli bir vade içerecek mi yoksa ''görüldüğünde ödemeli'' mi olacak?
• Hangi ödeme şekli kullanılacak? (BY PAYMENT, BY DEF PAYMENT, BY ACCEPTANCE, BY NEGOTIATION)
• Vade içeren bir ödeme şekli kullanılacaksa, ödeme vadesi kaç gün olacak?
• Akreditif teyitli mi yoksa teyitsiz olarak mı açılacak?

Akreditif Tutarı ve Döviz Cinsi

• Akreditifin döviz cinsi ne olacak?
• Akreditif tutarı ve/veya malın miktarı üzerinde artı/eksi tolerans olacak mı?

Akreditifin Süresi ve Yükleme Detayları

• Akreditifin vadesi ne olacak?
• En son yükleme tarihi ne olacak?
• Yükleme periyodu bilgisi talep ediliyor mu?
• İbraz süresi ne olacak?

Malın/Hizmetin Tanımı ve Teslimat Detayları

• Malın cinsi ve miktarı akreditif metninde nasıl belirtilecek?
• Akreditifte birim fiyat belirtilecek mi?
• Mal nereden yüklenecek ve nerede teslim edilecek?
• Kısmi yüklemeye izin verilecek mi?
• Aktarmaya izin verilecek mi?
• Malın menşei hangi ülke olacak?

Taşıma ve Sigorta

• Taşıma hangi ulaşım yoluyla gerçekleştirilecek?
• Hangi taşıma belgesi talep edilecek?
• Hangi teslim şekli ve INCOTERMS versiyonu belirtilecek?
• Sigortadan kim sorumlu olacak?

Talep Edilecek Belgeler

• Hangi belgeler talep edilecek? (Fatura, konşimento, menşe belgesi vb.)
• Akreditifte özel şartlar yer alacak mı?

Banka Bilgileri ve Masraf & Komisyonlar

• Banka masraf ve komisyonları kim tarafından ödenecek?
• Lehtar, akreditifin hangi banka tarafından kendisine ihbar edilmesini talep ediyor?
• Lehtar, akreditife hangi bankanın teyidini eklemesini talep ediyor?

• akreditif şartlarına
• UCP 600 kurallarına
• ISBP 821’de açıklanan uluslararası standart bankacılık uygulamalarına

uygun olmaması halinde ortaya çıkan uygunsuzluk durumudur.

Bunların yanı sıra;

• Belgelerde yer alan verilerin birbirleriyle veya akreditif şartlarıyla çelişmesi
• Eksik belge ibraz edilmesi
• Belgelerin akreditif vadesi içinde ibraz edilmemesi
• Akreditifte belirtilen ibraz süresinin aşılması
• Belgelerin doğru ibraz yerine sunulmaması
• Akreditifte istenen belge nüshalarının eksik sunulması
• En son yükleme tarihinden sonra yükleme yapılması
• Taşıma belgesinin akreditif şartlarına uygun olmaması

rezerv sebebidir.

Belgelerde rezerv bulunması halinde, uygun ibraz gerçekleşmiş sayılmaz. Bu nedenle amir banka ve varsa teyit bankası, kural olarak ibrazı karşılamakla yükümlü olmaz. UCP 600 kapsamında amir banka, ibraz gününü izleyen en fazla beş banka iş günü içinde belgelerin uygun olup olmadığını belirlemelidir. Banka ibrazı reddetmeye karar verirse, UCP 600 madde 16’da öngörülen usule uygun şekilde ibraz eden tarafa rezervleri içeren bir bildirim yapmalıdır.

Amir banka, rezervli ibraz konusunda amirin feragatini/rezerv kabulünü almak üzere amire başvurabilir; ancak bu durum bankanın UCP 600’de öngörülen bildirim yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Amir bankanın rezervli belgeler karşısındaki tutumu yalnızca amirin rezerv kabulüne bağlı değildir; banka, UCP 600 hükümleri, kendi kredi ilişkisi, iç prosedürleri ve yürürlükteki mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirme yapabilir ve amir rezervleri kabul etse dahi Amir Banka'nın vesaiki reddetme hakkı saklıdır.

Amir, rezervleri kabul ettiğini bildirse dahi bu kabul, amir bankanın UCP 600, kredi ilişkisi, iç prosedürleri, uyum/yaptırım kontrolleri ve yürürlükteki mevzuat çerçevesindeki değerlendirme hakkını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle amirin rezerv kabulü, her durumda amir bankanın belgeleri otomatik olarak kabul edeceği anlamına gelmez ve amir rezervleri kabul etse dahi Amir Banka'nın vesaiki reddetme hakkı saklıdır.