Akreditif Şartlarında Değişiklik: Amir ve Lehtar Açısından Süreç

Akreditif açılışından sonra akreditif şartlarında değişiklik yapılması (amendment), uygulamada sıkça karşılaşılan ve tarafların hak ve yükümlülüklerini doğrudan etkileyen bir durumdur. Akreditife ilişkin bir değişikliğin hangi tarafça talep edilebileceği, değişikliğin hangi koşullarda geçerlilik kazanacağı ve özellikle lehtarın bu süreçte nasıl korunduğu, UCP 600 kuralları çerçevesinde doğru anlaşılmalıdır.

Uygulamada değişiklik ihtiyacı hem amir hem de lehtar tarafından gündeme getirilebilir. Değişiklik talebinin lehtardan gelmesi durumunda, lehtar, taleplerini amire ileterek akreditifte değişiklik yapılmasını talep eder. Bununla birlikte, bir değişiklik talebi, amirin kendisine özgü bir gereksinimi sonucunda da ortaya çıkabilir.

Ancak, akreditif şartlarında değişiklik yapılabilmesi için talimat verme yetkisi yalnızca Amir’e aittir. Değişiklik talebi lehtardan kaynaklansa bile, bu talebin amir tarafından kabul edilerek amir bankaya resmî talimat olarak iletilmesi gerekir. Amir banka, akreditifte değişiklik yapabilmek için amirin talimatına ihtiyaç duyar; lehtar veya diğer taraflardan gelen talepler doğrudan değişiklik talimatı niteliğinde kabul edilmez. Amir banka değişikliği düzenleyip düzenlememekte kendi risk ve operasyon değerlendirmesi çerçevesinde karar verir.

Akreditif şartlarında değişiklik ihtiyacı, uygulamada çoğunlukla aşağıdaki nedenlerden kaynaklanır:

• Akreditif açılışı sırasında Amir ve Lehtar’ın akreditif şartlarını yeterince dikkatli incelememesi
• Yükleme aşamasında veya vesaik hazırlanırken, satış sözleşmesi ile akreditif şartları arasında uyumsuzlukların fark edilmesi

Bu tür uyumsuzluklar, ibraz edilen belgelerde rezerv riskini artırabileceğinden, özellikle Lehtar, akreditif şartlarında değişiklik talep edilmesini isteyebilir.

Bazı durumlarda ise, akreditif açıldıktan sonra Amir ve Lehtar satış sözleşmesi şartlarında değişikliğe gidebilir. Bu durumda, sözleşmedeki yeni mutabakatın akreditife yansıtılabilmesi için yine Amir tarafından Amir Banka’ya değişiklik talimatı verilmesi gerekir.

Genellikle Lehtar ve Amir arasında varılan mutabakata istinaden yapılan değişiklik taleplerinde, Amir Banka’nın da değişiklik yapmayı kabul etmesi halinde, bu değişiklikler uygulamada Lehtar tarafından da kabul edilmektedir. Ancak bu durum, Lehtar’ın değişikliği kabul etmek zorunda olduğu anlamına gelmez.

Bazı durumlarda Amir, Lehtar ile mutabık kalmadan akreditif şartlarında değişiklik yapmak isteyebilir. Örneğin;

• Akreditif tutarının azaltılması
• Malın cinsi veya özelliklerinin değiştirilmesi
• Akreditifin geçerlilik tarihinin veya son yükleme tarihinin öne çekilmesi
• Ödeme şartlarının değiştirilmesi

Bu tür değişiklikler, orijinal akreditif şartlarına kıyasla Lehtar’ın aleyhine sonuçlar doğurabilir. UCP 600 kuralları, bu tür tek taraflı değişiklik taleplerine karşı Lehtar’ı açık şekilde koruma altına almıştır.

Bir akreditifte değişiklik yapılabilmesi için öncelikle Amir Banka’nın değişikliği yapmayı kabul etmesi gerekir. Ancak bu tek başına yeterli değildir.

UCP 600 - Madde 10(a) uyarınca, halihazırda açılmış bir akreditif;

• Lehtarın,
• ve varsa Teyit Bankası’nın

onayı olmadan değiştirilemez veya iptal edilemez.

Bu düzenleme, özellikle Lehtar’ı koruyan temel hükümlerden biridir. Amir banka, bir değişikliği düzenlediği andan itibaren bu değişiklikle dönülemez biçimde bağlı hale gelir. Ancak bu değişikliğin lehtarı bağlayabilmesi için lehtarın değişikliği kabul etmiş olması gerekir; lehtar değişiklik onayını verene kadar asıl akreditif şartları lehtar açısından geçerliliğini korur.

Diğer taraftan UCP 600 - Madde 10(b) teyit bankasının izleyebileceği yol için bir açıklık getirir. Söz konusu maddeye göre, teyit bankası bir değişikliği teyidinin kapsamı içine alabilir; bu durumda değişikliği ihbar ettiği an itibariyle dönülemez biçimde bağlı olacaktır. Bununla beraber teyit bankası bir değişikliği teyidinin kapsamına almadan ihbar etme yolunu seçebilir; bu takdirde durumu gecikmeksizin amir bankaya ve ihbar yazısında lehtara bildirmelidir.

Bu düzenleme, Teyit Bankası'nı koruyan temel hükümlerden biridir. Amir Banka tarafından yapılan bir değişikliği Teyit Bankası teyidi kapsamına dahil etmek zorunda değildir.

UCP 600’ün 10(c) maddesi, Lehtar’a bir değişikliği kabul etme veya reddetme konusunda açık bir hak tanır.

Bu maddeye göre;

• Asıl akreditifin (veya daha önce kabul edilmiş değişiklikleri içeren akreditifin) şartları,
• Lehtar, değişikliği ihbar eden bankaya kabul bildirimini yapana kadar

yürürlükte kalmaya devam eder.

Lehtarın, bir değişikliği kabul ettiğine veya reddettiğine ilişkin bildirim vermesi beklenir. Ancak lehtar bir kabul bildirimi göndermez, diğer taraftan ibraz ettiği belgeler hem orijinal akreditif şartlarına hem de henüz kabul edilmemiş değişiklik şartlarına uygun olursa; UCP 600 Madde 10(c) uyarınca bu fiili durum (presentation of documents), değişikliğin zımnen kabul edildiği anlamına gelir.

Bu aşamada akreditif, söz konusu değişiklikler doğrultusunda değiştirilmiş sayılır.

Diğer taraftan, amir bankalarca değişiklik mesajlarına sıklıkla eklenen 'Belirli bir süre içinde reddedilmezse değişiklik yürürlüğe girer' şeklindeki ifadeler UCP 600 Madde 10(f) uyarınca kural olarak dikkate alınmaz.

Lehtar’ın akreditif değişiklikleriyle ilgili olarak mutlaka göz önünde bulundurması gereken başlıca hususlar şunlardır:

• Bir akreditif değişikliği kısmi olarak kabul edilemez. UCP 600 Madde 10(e) uyarınca, değişikliğin içindeki bazı maddeleri kabul edip bazılarını reddetmek (kısmi kabul) mümkün değildir; böyle bir eylem, değişikliğin toptan reddedildiği şeklinde yorumlanır.
• Lehtar, değişiklik ihbar edildikten sonra sessiz kalır ancak ibraz ettiği belgeler akreditifin henüz kabul edilmemiş söz konusu değişikliği de içeren güncel akreditif şartlarına uygun bir sunum teşkil ederse, değişikliği zımnen kabul etmiş sayılır.