Akreditif ve Sözleşme Şartları Arasındaki Temel Ayrım
Amir ve lehtar, ödeme yöntemi olarak akreditifte karar kıldıklarında UCP 600’ün 4. ve 5. maddelerini mutlaka göz önünde bulundurmalıdır. UCP 600 Madde 4, akreditifin dayandığı satış sözleşmesinden veya başka bir sözleşmeden bağımsız bir bankacılık işlemi olduğunu; Madde 5 ise bankaların mallar, hizmetler veya fiili performansla değil, belgelerle işlem yaptığını ortaya koyar.
Bu ayrım, akreditifli işlemlerde en sık karşılaşılan uyuşmazlıkların anlaşılması bakımından temel öneme sahiptir. Çünkü taraflar arasında düzenlenen satış sözleşmesinde yer alan her şart, kendiliğinden akreditif şartı haline gelmez. Bankalar açısından belirleyici olan, satış sözleşmesindeki ticari hükümler değil, akreditif metninde yer alan şartlar ve ibraz edilen belgelerin bu şartlara uygunluğudur.
UCP 600 - Madde 4 ve UCP 600 - Madde 5 Ne Söyler?
UCP 600 Madde 4’e göre akreditif, dayandığı satış sözleşmesinden veya başka bir sözleşmeden bağımsız ayrı bir bankacılık işlemidir. Bankalar, akreditifte böyle bir sözleşmeye atıf yapılmış olsa bile, o sözleşmeyle ilgilenmez ve sözleşme hükümleriyle bağlı değildir.
UCP 600 Madde 5 ise bu ilkeyi tamamlar: Bankalar mallar, hizmetler veya fiili performansla değil, belgelerle işlem yapar. Bu nedenle bankanın görevi, malların fiilen sözleşmeye uygun olup olmadığını araştırmak değil; ibraz edilen belgelerin akreditif şartlarına, UCP 600’ün uygulanabilir hükümlerine ve uluslararası standart bankacılık uygulamasına uygun olup olmadığını incelemektir.
Bankalar belgelerin ilişkili olabileceği malları, hizmetleri veya yapılan işleri değil, belgeleri göz önünde bulundurarak (belgeler üzerinden) işlem yaparlar.
UCP 600 - Madde 5 - Mallar, Hizmetler veya Yapılan İşler Karşısında Belgeler
Akreditif Metninde Yer Almayan Şartlar Bankayı Bağlamaz
Satış sözleşmesinde kararlaştırılmış olsa dahi, akreditif metnine açıkça ve belge incelemesine esas olacak şekilde yansıtılmayan şartlar, bankalar tarafından kendiliğinden dikkate alınmaz. Amir, kural olarak, yalnızca satış sözleşmesine ilişkin bir ihtilafı ileri sürerek bankanın UCP 600’e tabi akreditif kapsamındaki uygun ibraza bağlı yükümlülüğünü ortadan kaldıramaz. Bankanın yükümlülüğü, uygun ibrazın varlığına ve akreditif şartlarına göre değerlendirilir.
Ancak bu değerlendirme, yürürlükteki hukuk, mahkeme kararları, yaptırım ve uyum kontrolleri veya istisnai dolandırıcılık iddiaları gibi akreditif dışı hukuki sınırlamalar saklı kalmak üzere yapılmalıdır. Bu nedenle, akreditifin bağımsızlığı ilkesi, satış sözleşmesindeki her ihtilafın bankanın belgeye dayalı yükümlülüğünü otomatik olarak etkileyeceği anlamına gelmez; aynı şekilde, akreditif dışı hukuki sınırlamaların hiçbir koşulda dikkate alınmayacağı anlamına da gelmez.
Bankalar, akreditif metnine açıkça dahil edilmemiş satış sözleşmesi veya proforma fatura hükümlerini kendiliğinden incelemez ve bu hükümlerle bağlı değildir. Sözleşme veya proforma faturaya yapılan genel bir atıf, bu belgelerdeki tüm ticari şartları, akreditifte açıkça belge şartı haline getirilmedikçe, bankalar açısından belge inceleme kriteri haline getirmez.
Uygulamada Sık Karşılaşılan Bir Örnek
Amir Banka, uygun ibraz yapılması halinde akreditif kapsamındaki ödeme yükümlülüğünü yerine getirmekle yükümlüdür. Akreditife teyit eklenmişse, teyit bankası, teyidi kapsamında ve akreditifin kullanılabilirlik şekline bağlı olarak uygun ibraz karşısında ödeme yapma, vadeli ödeme yükümlülüğüne girme ve vadede ödeme yapma, poliçe kabul edip vadede ödeme yapma veya iştira etme yükümlülüğü üstlenir. Uygun ibraz, belgelerin akreditif şartlarına, UCP 600’ün uygulanabilir hükümlerine ve uluslararası standart bankacılık uygulamasına uygun şekilde ibraz edilmesi anlamına gelir.
Örnek:
Amir ve Lehtar arasında düzenlenen sözleşmede malın cinsi 1.500 adet kırmızı mont olarak belirlenmişken, Amir'in akreditif açılış talimatında malın cinsini yalnızca 1.500 adet mont olarak belirtmesi ve akreditifin bu şekilde açılmış olması durumunda, Amir Banka ve/veya Teyit Bankası, Uygun İbraz yapılması halinde ödeme yapmakla yükümlüdür.
Bu senaryoda, fiilen kırmızı mont yerine yeşil mont yüklenmiş olması tek başına bankanın belge incelemesinin konusu değildir. Amir, kural olarak, yalnızca bu ticari ihtilafa dayanarak bankanın uygun ibraza bağlı akreditif yükümlülüğünü ortadan kaldıramaz. Çünkü Amir, akreditif açılış talimatında montların kırmızı olması gerektiğine dair bir şartın akreditife eklenmesini talep etmemiş ve akreditifin bu şekilde açılmasına onay vermiştir.
Bu örnekte bankanın inceleyeceği husus, fiilen yüklenen montların rengi değil, ibraz edilen belgelerde yer alan mal tanımının akreditifteki “1.500 adet mont” ifadesiyle ve diğer belgelerle uyumlu olup olmadığıdır. Renk şartı akreditif metnine yansıtılmamışsa banka bu şartı kendiliğinden aramaz. Buna karşılık, ibraz edilen belgelerde akreditif şartlarıyla veya belgeler arası veri uyumuyla çelişen açık bir ifade yer alırsa, bu durum uygun olmayan ibraz ve rezerv değerlendirmesine konu olabilir.
Akreditif Açılışından Önce Hangi Konular Netleştirilmelidir?
Akreditif açılışı öncesinde Amir ve Lehtar arasında netleştirilmesi gereken konular, ticaretin sorunsuz bir şekilde ilerlemesi için kritik öneme sahiptir. UCP 600 kuralları gereği, bankalar yalnızca akreditif şartlarına uygun belgelerle ilgilenir. Bu nedenle, taraflar arasında yapılan sözleşme şartlarının akreditif şartlarına eksiksiz bir şekilde yansıtılması büyük önem taşır.
Amir ve lehtar, satış sözleşmesinde yer alan ancak akreditif metnine açıkça ve belge incelemesine esas olacak şekilde yansıtılmayan ticari şartların, bankalar açısından kendiliğinden belge inceleme kriteri oluşturmayacağını göz önünde bulundurmalıdır. Bu nedenle, akreditif açılışı öncesinde aşağıdaki konuları mutlaka kendi aralarında netleştirmeli ve bu şartların eksiksiz bir şekilde akreditif şartlarına dahil edilmesine özen göstermelidir:
Ödeme Şekli ve Vade
- Akreditif kapsamında ödeme belli bir vade içerecek mi, yoksa ''görüldüğünde ödemeli'' mi olacak?
- Hangi kullanım şekli tercih edilecek: ödeme, vadeli ödeme, kabul veya iştira (BY PAYMENT, BY DEF PAYMENT, BY ACCEPTANCE, BY NEGOTIATION)
- Vade içeren bir ödeme şekli kullanılacaksa, ödeme vadesi kaç gün olacak?
- Akreditif teyitli mi yoksa teyitsiz olarak mı açılacak?
- Teyit talep edilecekse, teyidin hangi banka tarafından eklenmesi istenecek?
Akreditif Tutarı ve Döviz Cinsi
- Akreditifin döviz cinsi ne olacak?
- Akreditif tutarı nasıl belirlenecek?
- Akreditif tutarı ve/veya mal miktarı üzerinde artı/eksi tolerans olacak mı?
- Tolerans tanınacaksa, bu tolerans akreditif metninde açıkça nasıl ifade edilecek?
Akreditif Vadesi ve Yükleme Detayları
- Akreditifin vadesi ne olacak?
- En son yükleme tarihi ne olacak?
- Yükleme periyodu veya sevkiyat takvimi öngörülüyor mu?
- İbraz süresi kaç gün olacak?
- İbraz yeri ve akreditifin kullanılabilir olduğu banka net şekilde belirtilecek mi?
Malın Cinsi ve Teslimat Detayları
- Malın cinsi ve miktarı akreditif metninde nasıl belirtilecek?
- Satış sözleşmesindeki ürün özelliklerinden hangileri akreditif şartı haline getirilecek?
- Renk, kalite, model, teknik özellik, ambalaj veya marka gibi bilgiler belge incelemesine esas olacak mı?
- Akreditifte birim fiyat belirtilecek mi?
- Mal nereden yüklenecek ve nerede teslim edilecek?
- Kısmi yüklemeye izin verilecek mi?
- Aktarmaya izin verilecek mi?
- Malın menşei hangi ülke olacak?
- Menşe bilgisi belge şartı olarak talep edilecek mi?
Taşıma ve Sigorta
- Taşıma hangi ulaşım yoluyla gerçekleştirilecek?
- Hangi taşıma belgesi talep edilecek?
- Taşıma belgesinde hangi bilgilerin yer alması istenecek?
- Hangi teslim şekli ve Incoterms versiyonu belirtilecek?
- Sigortadan kim sorumlu olacak?
- Sigorta belgesi talep edilecekse, kapsam, tutar, para birimi ve riskler nasıl belirtilecek?
Talep Edilecek Belgeler
- Hangi belgeler talep edilecek? (Fatura, konşimento, menşe şahadetnamesi vb.)
- Akreditifte özel şartlar yer alacak mı?
- Belgelerin kaç nüsha düzenlenmesi istenecek?
- Belgelerde yer alması gereken özel ifadeler veya beyanlar olacak mı?
- Talep edilen belgeler, akreditifin kullanılabilirlik şekli ve teslim şekliyle uyumlu mu?
Banka Bilgileri ve Masraf & Komisyonlar
- Banka masraf ve komisyonları kim tarafından ödenecek?
- Lehtar, akreditifin hangi banka tarafından kendisine ihbar edilmesini talep ediyor?
- Lehtar, akreditife hangi bankanın teyidini eklemesini talep etmektedir?
- Masraf paylaşımı akreditif metninde açık şekilde belirtilecek mi?
- Teyit, rambursman veya diğer banka masrafları taraflar arasında nasıl paylaşılacak?