Akreditif Açılışı ve İthalatçının (Amir) Rolü
Akreditif açılış talimatı, amirin bankasına yaptığı akreditif açma başvurusunun ve talep ettiği şartların temelini oluşturur. Bankanın başvuruyu kabul ederek akreditifi açması hâlinde amir banka, akreditif hükümleri ve uygulanabilir kurallar çerçevesinde uygun bir ibrazı karşılamak üzere bağımsız bir taahhüt altına girer.
Amirin açılış talimatında yer alan şartlar, amir banka tarafından kabul edilip açılan akreditif metnine dâhil edildikleri ölçüde bankanın lehtara karşı taahhüdünün kapsamını etkiler. Bu nedenle amir, bankanın düzenlediği nihai akreditif metninin talimatıyla uyumunu ayrıca kontrol etmelidir.
Uygulamada en sık karşılaşılan risk; satış sözleşmesinde mutabık kalınan şartların akreditif açılış talimatına eksik, belirsiz veya belgeye bağlanmadan yansıtılmasıdır. Amir banka, akreditifin açılması aşamasında müşterisinin başvurusu ve kabul ettiği talimatlar doğrultusunda hareket eder. İbraz aşamasında ise ilgili bankalar, fiilî mal veya sözleşme ifası yerine, ibraz edilen belgeleri operatif akreditif şartları, UCP 600 ve uluslararası standart bankacılık uygulaması çerçevesinde inceler. Bankaların satış sözleşmesinin hükümlerini veya tarafların fiilî performansını denetleme yükümlülüğü bulunmaz.
Açılış talimatındaki belirsizlikler; rezerv, gecikme ve ilave maliyet riskini artırabileceğinden, Amir açılış aşamasında metni titizlikle gözden geçirmelidir.
Akreditifli İşlemlerde Amir (Applicant) Nedir?
Akreditif açılışında Amir;
- Akreditif açılış talimatını hazırlayan,
- Akreditif açılış talimatını bankasına (akreditifin açılması durumunda Amir Banka) ileterek akreditifin açılış sürecini başlatan,
- Amir Banka'ya karşı ödeme yükümlülüğü altına giren,
- Genellikle ithalatçı (alıcı) konumundaki
taraftır.
Amir’in Hukuki Konumu ve UCP 600 Çerçevesi
Akreditifli işlemlerde Amir (Applicant), yani ithalatçı firma, her ne kadar akreditif açılışı ve varsa değişiklikleri için Amir Banka'ya talimat veren ve ithalat işlemini gerçekleştiren taraf olsa da, Amir Banka, Lehtar (Beneficiary) ve varsa Teyit Bankası arasındaki akreditif ilişkisinde taraf olarak kabul edilmez. Yani amir ticari sözleşmede taraftır ancak akreditif ilişkisinde taraf değildir.
Amir (Applicant) ile Amir Banka arasındaki temel ilişki, akreditif kuralları kapsamında değil; yerel bankacılık mevzuatı ve taraflar arasındaki müşteri/kredi sözleşmesi çerçevesinde değerlendirilir.
- Akreditifin değiştirilmesi veya
- İptal edilmesi
Akreditifin Bağımsızlık İlkesi Neyi Güvence Altına Alır?
Akreditif Açılış Talimatı Hazırlarken İthalatçı (Amir)’in Sorumlulukları
- Akreditif açılış talimatını açık, net, eksiksiz ve doğru bir şekilde hazırlamak
- Akreditif açılış talimatını lehtar ile mutabık kaldıkları şartlara uygun olarak hazırlamak
- Akreditif şartlarında talep edilecek belgeleri, düzenleyecek taraf ve belge türü detaylarıyla birlikte eksiksiz bildirmek; ayrıca, gümrükten malları çekerken ihtiyaç duyacağı belgeleri belirleyip bu belgeleri akreditif şartlarında talep etmek
- Kalite Belgesi, Gözetim Belgesi vb. belge taleplerinde; belge üzerinde yer almasını istediği ve mallara ilişkin karşılanması ve kanıtlanması gereken spesifikasyonları veya kalite gerekliliklerini açıkça belirtmek ve kimin tarafından düzenlenmesini istediğini bildirmek
- Belgeler üzerinde Amir Banka'nın bildirmediği geçerli bir rezerv tespit ettiğinde, Amir Banka'yı derhal bilgilendirmek
- Amir Banka'nın akreditif ödemesini gerçekleştireceği gün hesaplarını müsait hale getirmek
- Lehtarın değişiklik taleplerine vakit geçirmeksizin cevap vermek. (olumlu ya da olumsuz)
- Ödemeyi geciktirmek ya da gerçekleştirmemek amacıyla belgeler üzerinde ICC kurallarına aykırı rezerv bulmaya çalışmamak
Akreditif Şartlarının Satış Sözleşmesine Uygunluğu Neden Kritik?
Bankalar, akreditif metnini Amir'in ilettiği talimat ve çoğu zaman proforma fatura üzerinden oluşturduğundan, satış sözleşmesi–akreditif uyumunu sağlama sorumluluğu büyük ölçüde ithalatçıya aittir.
Bankaların Kontrol Alanının Sınırları
Bankanın sorumluluğu; akreditif açılış talimatının satış sözleşmesine uygunluğunu denetlemekten ziyade, yalnızca kendisine sunulan talimat ve proforma fatura üzerinde yer alan bilgiler arasında açık bir çelişki bulunup bulunmadığını ve akreditif şartlarının UCP 600 kurallarına ve ISBP 821 teamüllerine aykırı olup olmadığını kontrol etmekle sınırlıdır.
Kritik Hatırlatma – İthalatçı (Amir) Açısından Riskler
Akreditif şartları ile satış sözleşmesi arasındaki uyumsuzluklar; ilerleyen aşamalarda gereksiz yazışmalara, akreditif değişikliği nedeniyle ilave maliyetlere ve ciddi zaman kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle ithalatçı firmaların, akreditif açılış talimatında yer alan tüm şartların ihracatçı tarafından yerine getirilebilir ve taraflar arasında mutabık kalınmış hükümler olduğundan emin olması büyük önem taşır.
Akreditif Açılışı Öncesinde İthalatçının (Amir) Yapması Gerekenler
Taslak Akreditif Metnini İhracatçı ile Paylaşmak:
- Mümkün olduğu ölçüde taslak akreditif metninin açılıştan önce lehtarla paylaşılması ve ticari şartların uygulanabilirliği konusunda görüş birliğine varılması önerilir. Bu ön mutabakat bankayı bağlamaz; taraflar, bankanın açtığı nihai operatif metni ayrıca kontrol etmelidir.
Akreditif Metninde Talep Edilen Belgelerin Açık, Net ve Eksiksiz Olmasını Sağlamak:
- Akreditif şartlarında istenen belgelerin açık, net ve eksiksiz bir şekilde yazıldığından emin olmalıdır.
- Malları gümrükten çekerken ihtiyaç duyacağı belgelerin, ülkesinin ithalat ve gümrük mevzuatına uygun şekilde talep edilmesi gerektiğini göz önünde bulundurmalıdır.
Özel Şartları Belgeye Bağlamak:
- İthalatçının istediği ve/veya gümrükte veya sigorta yapma aşamasında ihtiyaç duyacağı özel şartlar mutlaka belgeye bağlanmalıdır.
- Belgeyle desteklenmeyen şartların bankalar tarafından dikkate alınmayacağı unutulmamalıdır.
Örnek:
- Akreditif metninde yer alan “Geminin yaşı 30’un üzerinde olmamalıdır.” gibi bir ifade bankalar açısından geçerli bir şart olarak kabul edilmez ve dikkate alınmaz.
- Bunun yerine, “Nakliye firması tarafından düzenlenmiş ve geminin yaşının 30’un üzerinde olmadığını gösteren bir sertifika” talep edilmesi daha anlamlı olacaktır.
Akreditif Şartlarını Dikkatlice İncelemek:
- Akreditif açılışına onay vermeden önce, akreditif şartlarını dikkatlice incelemelidir.
- Akreditif bir kez açıldıktan sonra, herhangi bir madde için değişiklik yapmak istediğinde, kendi talebinin tek başına yeterli olmayacağını ve değişikliğin Amir Banka, Lehtar ve varsa Teyit Bankası tarafından da kabul edilmesi gerektiğini bilmelidir.
Sonuç
İthalatçı ile ihracatçı arasındaki satış sözleşmesi detayları bankaların kontrol alanında olmadığından, sözleşmeye uygun akreditif metninin kurgulanmasında sorumluluk büyük ölçüde ithalatçıya aittir. Akreditif açılış talimatındaki her ifade, bankanın lehtara karşı taahhüdünün parçası haline gelir; bu nedenle talimatın satış sözleşmesiyle uyumu ve belge kurgusunun netliği, ithalatçının yönetmesi gereken temel risktir.
Akreditif açılış süreçleri hakkında daha fazla bilgi edinmek için aşağıdaki yazılarımıza göz atabilirsiniz.